Η συναισθηματική ανάπτυξη από τον 3ο μέχρι τον 4ο χρόνο

Η συναισθηματική ανάπτυξη από τον 3ο μέχρι τον 4ο χρόνο

Το βασικότερο χαρακτηριστικό αυτής της περιόδου είναι η πλήρης κυριαρχία της φαντασίας του παιδιού τόσο στο παιχνίδι του όσο και στο μεγαλύτερο μέρος της καθημερινότητάς του. Το παιδί ζει σε έναν εντελώς φανταστικό κόσμο όπου τα πάντα γύρω του αποκτούν ζωή και συμμετέχουν σε έναν πρωτότυπο διάλογο μαζί του. Τα έπιπλα του σπιτιού, τα παιχνίδια του αλλά και οι νέοι «φανταστικοί» του φίλοι, θα αποτελούν τους πρωταγωνιστές των ιστοριών που θα διαμορφώνει το παιδί στο μυαλό του και στη συνέχεια θα τις βιώνει σα να είναι πραγματικά περιστατικά της ζωής του. Αν το παιδί θέλει να σας γνωρίσει το νέο του φίλο, ο οποίος είναι αόρατος για εσάς αλλά πολύ πραγματικός για εκείνο, μην ανησυχήσετε, είναι μια πολύ φυσιολογική κατάσταση γι' αυτή την ηλικία.

Το παιδί ενδέχεται να έχει έναν ή και περισσότερους αόρατους, φανταστικούς φίλους τους οποίους μπορεί να διατηρήσει για μήνες ή να τους αλλάζει καθημερινά. Μη θεωρήσετε ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα με το παιδί σας ή ότι είναι μόνο του και καταφεύγει στους αόρατους φίλους από ανάγκη γιατί δεν έχει πραγματικούς φίλους. Για τα παιδιά αυτής της ηλικίας το στάδιο αυτό είναι απαραίτητο για να τα βοηθήσει να συνεχίσουν ομαλά στην ψυχοσυναισθηματική τους εξέλιξη και δε θα πρέπει να το αντιμετωπίσετε ως πρόβλημα. Αντιθέτως, θα πρέπει να σεβαστείτε τόσο τους φανταστικούς φίλους όσο και τη συμμετοχή του παιδιού σας σε αυτό το συνεχές φανταστικό παιχνίδι ως κάτι το σημαντικό και φυσικά ως κάτι το πραγματικό. Το παιδί θα αναστατωθεί αν αρχίσετε να του λέτε ότι αυτά είναι ανοησίες και ότι θα πρέπει να πάψει να ασχολείται με πράγματα που δεν υπάρχουν. Το μόνο που θα πετύχετε αν απορρίψετε την ύπαρξη των φανταστικών του φίλων είναι να κάνετε το παιδί να πιστέψει ότι απορρίπτετε το ίδιο. Η στάση σας απέναντι στους αόρατους φίλους του παιδιού εκλαμβάνεται από το παιδί ως η αντιμετώπιση που έχετε απέναντι στο ίδιο, οπότε αν αδιαφορήσετε για τους αόρατους φίλους του θα είναι σα να αδιαφορείτε για το παιδί σας.

Το φανταστικό παιχνίδι θα δώσει στο παιδί την ευκαιρία να υποδυθεί διάφορους ρόλους, να ζήσει συγκρουσιακές καταστάσεις και να εκτονώσει τυχόν αρνητικά συναισθήματα που το ταλαιπωρούν. Όσο και αν για τους ενήλικες το φανταστικό παιχνίδι μοιάζει με κάτι το ανόητο, για το παιδί αποτελεί ένα πεδίο απόλυτης ελευθερίας, όπου το ίδιο μπορεί να έχει τον πρώτο λόγο και μπορεί να διαμορφώσει τα πάντα όπως το ίδιο επιθυμεί. Μέσα από το παιχνίδι αυτό, με τους αόρατους φίλους θα μπορέσει να αναλάβει το ρόλο του μπαμπά ή της μαμάς και θα κατανοήσει έτσι σταδιακά ότι ανάλογα με το ποιοι είμαστε, οφείλουμε να έχουμε και μία διαφορετική συμπεριφορά. Αυτές οι φανταστικές καταστάσεις θα του δώσουν τη δυνατότητα να κατανοήσει ότι η μητέρα του και ο πατέρας του συμπεριφέρονται με ένα συγκεκριμένο τρόπο, γιατί έχουν διαφορετικό ρόλο να επιτελέσουν και επομένως είναι λογικό γι' αυτούς να σκέφτονται και να πράττουν διαφορετικά. Επομένως, όσο και αν το φανταστικό παιχνίδι σας δημιουργεί έναν προβληματισμό στην πραγματικότητα αποτελεί μια εξαιρετική ευκαιρία για να οδηγηθεί το παιδί σε μια πιο ώριμη και ρεαλιστική αντιμετώπιση της πραγματικότητας. Πράγματα που δε θα μπορούσατε να του τα εξηγήσετε, όσο και αν προσπαθούσατε να το επιτύχετε με λογικά επιχειρήματα, θα τα κατανοήσει το ίδιο μέσα από το φανταστικό του παιχνίδι.

Το παιδί, βέβαια, θα περνά πολλές ώρες της ημέρας βρισκόμενο σε μία κατάσταση σχεδόν πραγματική, όπου θα περιφέρονται γύρω του και οι αόρατοι φίλοι του και όπου η φαντασία με την πραγματικότητα θα περιπλέκονται, οπότε μη σας κάνει εντύπωση αν την ώρα που τρώτε εκείνο πιστεύει ότι παράλληλα βρίσκεται σε μία μυστική αποστολή. Σεβαστείτε την ανάγκη του να καταφεύγει σε φανταστικούς κόσμους και διατηρήστε μια θετική στάση απέναντι στον κόσμο που το παιδί σας έχει δημιουργήσει με το μυαλό του. Αν, μάλιστα, σας προσκαλέσει να δειπνήσετε μαζί με τους αόρατους φίλους του, καλό θα είναι να δεχτείτε, χωρίς όμως να αναλάβετε πρωτοβουλίες σχετικά με το σενάριο της όλης ιστορίας. Αφήστε το παιδί να σας καθοδηγήσει και μην προσπαθήσετε να φτιάξετε εσείς την ιστορία, γιατί έτσι θα νιώσει ότι προσπαθείτε να του στερήσετε το μοναδικό χώρο στον οποίο εκείνο έχει τον έλεγχο και παίρνει όλες τις αποφάσεις.

Σημαντικό είναι επίσης να κατανοήσετε την ιδιαίτερη σχέση που έχει το παιδί αυτή την περίοδο με το φανταστικό στοιχείο, καθώς σε αυτή την ηλικία οτιδήποτε και αν ακούσει, όσο παράδοξο και αν είναι αυτό, είναι πολύ πιθανό ότι θα το πιστέψει. Οπότε κάθε τι που του λέτε θα πρέπει να κινείται σταθερά στα πλαίσια της πραγματικότητας και δε θα πρέπει να χρησιμοποιείτε το στοιχείο της υπερβολής. Αν πείτε στο παιδί σας πως αν δεν μαζέψει τα παιχνίδια που έχει πετάξει στο πάτωμα, ότι θα φύγετε και θα το αφήσετε μόνο του, εκείνο θα σας πιστέψει και θα αναστατωθεί. Όπως, δηλαδή, εκείνο ζει σε ένα φανταστικό κόσμο όπου όλα μπορούν να συμβούν θεωρεί ότι και οι γονείς του σκέφτονται κατά τον ίδιο τρόπο, οπότε οτιδήποτε του λέτε, όσο υπερβολικό και αν είναι αυτό, το παιδί πιστεύει ότι είναι αλήθεια.

Σε κάθε χρονική περίοδο, πάντως, της ζωής του παιδιού θα πρέπει να έχετε μια σταθερά υποστηρικτική στάση απέναντί του, ώστε να ενισχύετε την αυτοπεποίθησή του και να το βοηθήσετε να δομήσει μια υγιή προσωπικότητα. Για το παιδί τίποτε δεν είναι πιο σημαντικό από τη δική σας αποδοχή γι' αυτό και πάντοτε θα πρέπει να το διαβεβαιώνετε τόσο με τα λόγια σας όσο και με τη συμπεριφορά σας, ότι το αγαπάτε και το δέχεστε ακριβώς όπως είναι. Η έγκριση που λαμβάνει από εσάς είναι το βασικό σημείο στο οποίο το παιδί θα στηρίξει την εξέλιξή του καθώς αν είναι βέβαιο ότι εσείς το αγαπάτε θα είναι σε θέση να αντιμετωπίσει οποιαδήποτε άλλη δυσκολία. Παράλληλα, θα πρέπει να έχετε υπόψη σας ότι βασική επιδίωξη αυτή την περίοδο είναι να το βοηθήσετε εκτός από αυτοπεποίθηση να αποκτήσει και την απαραίτητη αίσθηση ανεξαρτησίας. Και για να το βοηθήσετε να γίνει ανεξάρτητο θα πρέπει να ελέγχετε όσο καλύτερα γίνεται κάθε τι που το αφορά! Αυτό βέβαια ακούγεται κάπως παράδοξο αλλά είναι ο μόνος αποτελεσματικός τρόπος για να αποκτήσει το παιδί την επιθυμητή αίσθηση ανεξαρτησίας. Αν οι γονείς αφήσουν το παιδί τελείως ελεύθερο να κάνει ό,τι θέλει εκείνο, αντί να γίνει ένα ανεξάρτητο άτομο, θα αποκτήσει πολλές ανασφάλειες και θα νιώθει ότι οι γονείς του δε νοιάζονται αρκετά για εκείνο. Ο ιδανικός τρόπος για να μεγαλώσετε ένα παιδί κατάλληλα ώστε να γίνει ένας αυτόνομος ενήλικας είναι να του παρέχετε ένα απόλυτα ασφαλές και ελεγχόμενο περιβάλλον μέσα στο οποίο το παιδί θα μπορεί να παίρνει κάποιες μικρές αποφάσεις, μέσα από επιλογές που θα του παρέχετε εσείς. Το να αφήσετε το παιδί να επιλέξει ανάμεσα σε δύο φαγητά αυτό που θα μαγειρέψετε για μεσημεριανό είναι μια καλή ευκαιρία για να νιώσει το παιδί ότι το εμπιστεύεστε και ότι υπολογίζετε τη γνώμη του. Μια τόσο απλή επιλογή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού, γιατί έτσι θεωρεί ότι μπορεί και το ίδιο να έχει γνώμη για όσα συμβαίνουν γύρω του. Μπορείτε να του δίνετε το δικαίωμα επιλογής για διάφορα θέματα δευτερεύουσας σημασίας, όπως για το τι ρούχα θέλει να φορέσει, για το που θα πάτε βόλτα το απόγευμα ή για το ποιο DVD θα δείτε μαζί, αλλά πάντα προσέχοντας να ζητάτε το παιδί να διαλέξει ανάμεσα σε δύο - τρεις επιλογές, γιατί αν έχει πάρα πολλές εναλλακτικές θα αγχωθεί.