Το παιχνίδι από τον πρώτο έως το δεύτερο χρόνο

Ατομικό παιχνίδι

Το παιδί σε αυτήν την ηλικία είναι απόλυτα προσηλωμένο στον εαυτό του και το παιχνίδι του ουσιαστικά αποτελεί μια πορεία ανακάλυψης του σώματός του αλλά και των δυνατοτήτων του. Το παιδάκι αυτής της ηλικίας είναι εγωκεντρικό και βλέπει τα πάντα από τη δική του οπτική γωνία χωρίς καν να υποψιάζεται ότι οι άνθρωποι γύρω του βλέπουν τα πράγματα με διαφορετικό τρόπο. Θεωρεί ότι, όπως ακριβώς σκέπτεται και νιώθει εκείνο, έτσι ακριβώς σκέπτονται και οι άλλοι, για τους οποίους ούτως ή άλλως δεν έχει μεγάλο ενδιαφέρον. Εκείνο που το απασχολεί, κυρίως, είναι τα δικά του συναισθήματα και τα δικά του θέλω, γι' αυτό και σε αυτήν την πρώιμη ηλικία το παιχνίδι του το χαρακτηρίζουμε ατομικό μιας και το παιδί δεν είναι ακόμη έτοιμο να παίξει αρμονικά με άλλα παιδάκια. Δεν μπορεί να ανεχτεί την ιδέα να μοιράζεται τα παιχνίδια του με κάποιο άλλο παιδάκι και φυσικά δεν μπορεί να δεχτεί ότι κάποιος άλλος θα αποτελεί το επίκεντρο της προσοχής των μεγάλων.
Το παιχνίδι μαζί με άλλα παιδάκια σε αυτή την ηλικία θα πρέπει να γίνεται πάντα υπό την άμεση επίβλεψή σας μιας και το παιδί δεν μπορεί ακόμη να αντιληφθεί τα συναισθήματα των άλλων ούτε τις συνέπειες των πράξεών του, με αποτέλεσμα να χτυπήσει το συμπαίκτη του χωρίς να έχει συναίσθηση ότι του προκαλεί πόνο. Ακόμη και όταν το παιδί αυτής της ηλικίας συμπαθεί ένα άλλο παιδάκι και θέλει να εκφράσει τα θετικά του αυτά συναισθήματα, ενδέχεται να το κάνει με βίαιο τρόπο. Μπορεί, για παράδειγμα, να δείτε το παιδί σας να χτυπά ένα άλλο παιδάκι και να θεωρήσετε ότι τσακώνονται ενώ στην ουσία πρόκειται για ένα απλό χάδι. Θα χρειαστεί να προσπαθήσετε ιδιαίτερα για να αποτρέψετε τους τσακωμούς ανάμεσα στα παιδάκια αυτής της ηλικίας και αυτό γιατί το καθένα θεωρεί για τον εαυτό του ότι όλα τα παιχνίδια αλλά και όλη η προσοχή των ενηλίκων του ανήκουν.

Βασικά χαρακτηριστικά

Η χρονιά αυτή είναι πολύ σημαντική για το μικρό παιδί καθώς μέσα σε διάστημα λίγων μηνών θα μάθει να περπατάει και θα αποκτήσει πλέον την πολυπόθητη ανεξαρτησία κίνησης. Αυτή η ανεξαρτησία θα εκδηλωθεί τώρα για πρώτη φορά και στη σχέση του μαζί σας, θα επιχειρήσει να αντιταχθεί στις οδηγίες και τις απαγορεύσεις σας, μόνο και μόνο γιατί σταδιακά αντιλαμβάνεται ότι το ίδιο είναι μια ξεχωριστή προσωπικότητα και ότι δεν αποτελεί μέρος του δικού σας εαυτού. Η συνειδητοποίησή του αυτή και οι συμπεριφορές άρνησης που θα αναπτύξει ίσως σας απογοητεύσουν αλλά θα πρέπει να έχετε υπόψη σας ότι αυτό αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για την ανάπτυξη του παιδιού.
Τώρα πια θα πρέπει να είστε διαρκώς σε εγρήγορση γιατί το παιδί περπατώντας θα μπορεί να βρεθεί αρκετά γρήγορα από το ένα δωμάτιο στο άλλο και ίσως βρεθεί και σε μέρη του σπιτιού που ενέχουν κινδύνους για εκείνο. Μην ξεχνάτε, όμως, ότι το παιδί θέλει να εξερευνήσει όλους τους χώρους του σπιτιού και παράλληλα θέλει να σας δείξει ότι μπορεί να κινείται και ανεξάρτητα από εσάς. Ακόμη και αν του απαγορεύσετε να πηγαίνει σε κάποια σημεία του σπιτιού, εκείνο θα συνεχίσει να πηγαίνει είτε για να αντιδράσει στην άρνησή σας είτε γιατί έχει ξεχάσει την προειδοποίησή σας. Παρόλο, δηλαδή, που η νοητική του ανάπτυξη είναι εντυπωσιακή σε σχέση με τους προηγούμενους μήνες, έχει ακόμη αδυναμία στο να συγκρατεί για καιρό κάποιες πληροφορίες αλλά και πολύ μεγάλη δυσκολία στο να συσχετίζει γεγονότα μεταξύ τους. Αν, για παράδειγμα, κατευθυνθεί προς ένα σημείο του σπιτιού όπου έχει σκαλοπάτια, δεν τα δει και πέσει, παρά τον πόνο από το χτύπημα, δεν είναι βέβαιο ότι την επόμενη φορά θα συσχετίσει την πτώση από τα σκαλοπάτια με το σημείο εκείνο του σπιτιού, με αποτέλεσμα να ξαναβρεθεί στο ίδιο μέρος και να πέσει για μια ακόμη φορά.
Ιδιαίτερα σημαντική για το παιδί είναι η συνειδητοποίηση ότι τα αντικείμενα που κρύβουμε κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού συνεχίζουν να υπάρχουν παρόλο που το ίδιο δεν τα βλέπει. Χάρη σε αυτή τη νέα γνώση θα μπορεί πλέον να παίζει βρίσκοντας αντικείμενα που έχετε κρύψει αλλά και να θυμάται που έχετε κρύψει ένα του παιχνίδι. Αυτό άλλωστε θα είναι ένα από τα αγαπημένα του παιχνίδια και σύντομα θα είναι και το ίδιο πολύ αποτελεσματικό στο να κρύβει πράγματα για να τα βρείτε εσείς. Πέρα από αυτό, αγαπημένο του παιχνίδι θα είναι να παρατηρεί τις κινήσεις των προσώπων γύρω του και στη συνέχεια να τις μιμείται. Θα το δείτε, δηλαδή, να παίρνει μια βούρτσα και να χτενίζει τα μαλλιά της κούκλα του ή να σηκώνει το ακουστικό του τηλεφώνου και να κάνει πως έχει μια ενδιαφέρουσα συζήτηση. Μέσα από αυτή τη διαδικασία μίμησης θα είναι σύντομα σε θέση να γνωρίζει πώς λειτουργούν διάφορες συσκευές του σπιτιού. Γνώσεις τις οποίες σύντομα θα εφαρμόσει επιχειρώντας να θέσει σε λειτουργία δικά του παιχνίδια αλλά και τις ίδιες τις συσκευές του σπιτιού.
Με το παιδί σας, λοιπόν, να είναι ικανό να σκαρφαλώσει σε έπιπλα, να περπατήσει αλλά και να αναποδογυρίσει αντικείμενα θα πρέπει να είστε διαρκώς σε ετοιμότητα γιατί παρά τις εντυπωσιακές του σωματικές δυνατότητες, δεν μπορεί να αντιληφθεί τις συνέπειες που ενδέχεται να έχουν οι πράξεις του. Ενώ είναι έτοιμο να πειραματιστεί, να σπρώξει αντικείμενα, να βάλει τα δαχτυλάκια του ή άλλα πράγματα σε εσοχές, να τραβήξει με δύναμη τραπεζομάντιλα ή να διασχίσει περπατώντας ένα δρόμο, δεν είναι καθόλου σε θέση να κατανοήσει ότι όλα αυτά ενδέχεται να είναι πολύ επικίνδυνα για το ίδιο. Όσο και αν σας αναστατώνει αυτή η σκέψη θα πρέπει να έχετε υπόψη σας ότι ενώ το παιδί είναι έτοιμο να κάνει αρκετά πράγματα δεν μπορεί εντούτοις να καταλάβει τις συνέπειες που μπορεί να έχουν οι πράξεις του. Δεν εκθέτει τον εαυτό του σε κίνδυνο επειδή είναι σκανταλιάρικο ή επειδή θέλει να σας τρομάξει, απλά δεν μπορεί να συνειδητοποιήσει τους κινδύνους που υπάρχουν αλλά ούτε και να συσχετίσει τις δικές του πράξεις με το αποτέλεσμα που ενδέχεται να ακολουθήσει.

Ιδανικά παιχνίδια

Τα παιχνίδια που ενδείκνυνται για την ηλικία αυτή είναι εκείνα που βοηθούν το παιδί να ενισχύσει τις κινητικές αλλά και νοητικές του δυνατότητες. Παιχνίδια κατασκευής όπως είναι οι κύβοι, παιχνίδια μίμησης, όπως είναι τα παιδικά τηλέφωνα ή τα μικρά τρενάκια αλλά και παιχνίδια τα οποία μπορεί το παιδί να σέρνει μαζί του καθώς περπατά, αποτελούν εξαιρετικές επιλογές, μιας και κάθε ένα από αυτά ανταποκρίνεται και σε μια διαφορετική δυνατότητα του παιδιού. Με τα παιχνίδια κατασκευής το παιδί ενισχύει και βελτιώνει την κίνηση στα χέρια αλλά και στα δαχτυλάκια του καθώς επιχειρεί να πιάσει και να τοποθετήσει σωστά τα διάφορα αντικείμενα όπως για παράδειγμα τους κύβους. Με τα παιχνίδια μίμησης το παιδί μπορεί να κατανοήσει τον τρόπο που λειτουργούν συσκευές του σπιτιού αλλά και αντικείμενα του ευρύτερου περιβάλλοντος. Με ένα παιδικό τηλέφωνο το παιδί έχει όλη την άνεση να μάθει να πατάει σωστά τα πλήκτρα με τους αριθμούς αλλά και να διεξάγει τις δικές του φανταστικές συνομιλίες μιμούμενο τα συναισθήματα που ακούει να εκφράζουν οι ενήλικες. Θα το δείτε να «μιλάει» με έκπληξη, με ενδιαφέρον αλλά και με αδιαφορία, όπως ακριβώς κάνουν και οι μεγάλοι την ώρα που μιλούν στο τηλέφωνο. Από την άλλη, τα παιχνίδια που του δίνουν τη δυνατότητα να τα σύρει μαζί του καθώς περπατά του παρέχουν ένα επιπλέον κίνητρο να βελτιώσει το περπάτημά του αλλά και την ισορροπία του.
Όσο και αν για τους ενήλικες το παιχνίδι είναι μια χωρίς νόημα ενασχόληση, για το παιδί είναι η ιδανική ευκαιρία να εργαστεί για πολλές ώρες μέχρις ότου κατορθώσει να βελτιώσει τις κινητικές του δεξιότητες αλλά και να πειραματιστεί με δοκιμές και λάθη μέχρι να βρει τη λύση σε μικρά προβλήματα που συναντά. Για παράδειγμα, παιχνίδια τα οποία έχουν διάφορες εσοχές με τα αντίστοιχα σχήματα, όπου το κάθε σχήμα ταιριάζει ακριβώς σε μία μόνο εσοχή, δίνουν στο παιδί τη δυνατότητα να δοκιμάσει ξανά και ξανά μέχρι να βρει που ταιριάζει κάθε σχήμα. Μικρά προβλήματα, με μεγάλη όμως σημασία για τη νοητική ανάπτυξη του παιδιού το οποίο πρέπει μόνο του και με τους δικούς του ρυθμούς να γνωρίσει και να αντιληφθεί όλα όσα οι ενήλικες θεωρούν δεδομένα και δεν συνειδητοποιούν ότι για το μικρό παιδί αποτελούν σημαντικές νέες ανακαλύψεις.
Το παιδί αυτής της ηλικίας θα ενθουσιάζεται με τα παιχνίδια που αντιστοιχούν στα ενδιαφέροντα αλλά και τις δυνατότητές του, θα δυσανασχετεί, όμως, με παιχνίδια τα οποία είναι αρκετά πάνω από την αντιληπτική του ικανότητα ή είναι πολύ απλοϊκά για το επίπεδο που έχει φτάσει. Αυτό δε σημαίνει ότι θα πρέπει εσείς να γνωρίζετε επακριβώς ποιο παιχνίδι ανταποκρίνεται εκείνη τη στιγμή στις ανησυχίες του παιδιού, θα πρέπει απλά να του παρέχετε όσο το δυνατόν περισσότερα ερεθίσματα και να αφήνετε στη συνέχεια το παιδί να αποφασίσει μόνο του τι είναι αυτό που το ενδιαφέρει και το ενθουσιάζει.