Το παιχνίδι στην ηλικία των 3 έως 4 ετών

Παράλληλο παιχνίδι

Το παιδάκι στην ηλικία αυτή παρόλο που είναι ακόμη αρκετά επικεντρωμένο στον εαυτό του, μιας και ο εγωκεντρισμός συνεχίζει να είναι βασικό χαρακτηριστικό της προσωπικότητάς του, αρχίζει να εκτιμά την παρουσία των άλλων ανθρώπων. Δεν είναι, βέβαια, ακόμη έτοιμο να παίξει αρμονικά με τα άλλα παιδιά και να μοιραστεί μαζί τους τα παιχνίδια του, θέλει όμως να είναι κοντά τους απλά και μόνο για να νιώθει την παρουσία τους. Θα συνεχίσει δηλαδή να παίζει μόνο του όπως και στην ηλικία των δύο ετών με τη διαφορά ότι τώρα αρχίζει σταδιακά να αποζητά τη συντροφιά των άλλων παιδιών ή των μεγάλων, έστω και αν απλά κάθεται δίπλα τους χωρίς να τους δίνει σημασία. Για το λόγο αυτό, το παιχνίδι αυτής της ηλικίας το αποκαλούμε «παράλληλο» υπό την έννοια ότι αν και το παιδί ουσιαστικά παίζει μόνο του, βρίσκεται τουλάχιστον δίπλα σε άλλα άτομα. Το παράλληλο παιχνίδι δεν αποτελεί αποφασιστικό βήμα για την κοινωνικοποίηση του παιδιού, όπως το ομαδικό παιχνίδι, αποτελεί όμως το πρώτο φανέρωμα της κοινωνικότητάς του, που τώρα σιγά - σιγά αρχίζει να διαμορφώνεται μέσα του. Το παράλληλο παιχνίδι δεν αποκλείει φυσικά την αλληλεπίδραση με τα άλλα παιδάκια, απλά ακόμη και όταν παίζουν μαζί στην ουσία το καθένα βρίσκεται στο δικό του ατομικό κόσμο και το παιχνίδι τους μοιάζει περισσότερο με παράλληλους μονολόγους παρά με μια πραγματικά ομαδική προσπάθεια. Λείπει, δηλαδή, από τις μεταξύ τους σχέσεις η επίγνωση της ξεχωριστής προσωπικότητας του άλλου παιδιού ώστε να μπορέσουμε να χαρακτηρίσουμε το παιχνίδι τους ομαδικό. Η αλλαγή αυτή θα αρχίσει να πραγματοποιείται από τον επόμενο χρόνο, οπότε και θα μπορούμε να μιλάμε ουσιαστικά για ομαδικό παιχνίδι.

Συμβολικό παιχνίδι

Σε αυτή την ηλικία, παράλληλα, ξεκινά για πρώτη φορά και το συμβολικό ή φανταστικό παιχνίδι για το παιδί. Συμβολικό παιχνίδι αποκαλούμε την τάση του παιδιού να φαντάζεται διάφορες καταστάσεις και να βιώνει έτσι περιπέτειες πέρα από την περιορισμένη καθημερινότητά του. Αποδίδει ανθρώπινες ή ακόμη και μαγικές ιδιότητες στα αντικείμενα που το περιβάλλουν, δίνει ζωή στα παιχνίδια του και περνά ώρες αφοσιωμένο στον φανταστικό κόσμο που δημιουργεί για τον εαυτό του. Με το παιχνίδι αυτό το παιδί έχει την ευκαιρία να αξιοποιήσει την ανεξάντλητη δημιουργικότητα της φαντασίας του αλλά και το σημαντικότερο να αναβιώσει περιστατικά της καθημερινότητάς του, με τον τρόπο που θα ήθελε να έχουν συμβεί αυτά. Το παιδί έχει τη δυνατότητα μέσα από το φανταστικό παιχνίδι να ζήσει σε μια βελτιωμένη εκδοχή γεγονότα που το ενόχλησαν ή το πλήγωσαν. Η διαδικασία αυτή είναι πολύ σημαντική για την ψυχοσυναισθηματική του ανάπτυξη καθώς του δίνει την ευκαιρία να εκτονώσει τυχόν αρνητικά συναισθήματα και να διασφαλίσει έτσι την ψυχική του ισορροπία.

Βασικά χαρακτηριστικά

Ενώ το παιδί στα δύο του χρόνια δεν μπορεί να συγκεντρωθεί σε ένα παιχνίδι και περνά από δραστηριότητα σε δραστηριότητα με γοργούς ρυθμούς, τώρα αρχίζει πια να είναι πιο σταθερό στις ενασχολήσεις του. Δε θα θέτει, βέβαια, εξαρχής συγκεκριμένους στόχους στο παιχνίδι του, όπως θα κάνει τον επόμενο χρόνο, αλλά θα τους διαμορφώνει κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού του και ενδεχομένως θα επιμένει μέχρι να τους πραγματοποιήσει. Αυτό σημαίνει ότι ενώ στα τέσσερα χρόνια του, για παράδειγμα, θα ξεκινά να παίζει με τους κύβους του με σκοπό να φτιάξει έναν πύργο, στα τρία χρόνια του θα φτάνει σε αυτήν την απόφαση κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού του. Το σταδιακό αυτό πέρασμα από το παιχνίδι χωρίς ουσιαστική κατεύθυνση, στο παιχνίδι με προκαθορισμένο στόχο, είναι πολύ σημαντικό καθώς οδηγεί το παιδί στην συνειδητοποίηση ότι μπορεί να θέτει στόχους και να τους επιτυγχάνει. Μια διαπίστωση εξαιρετικά σημαντική τόσο για την αυτοπεποίθησή του όσο και για την ανάληψη από μέρους του ευθυνών, όπως θα είναι αργότερα οι σχολικές εργασίες.
Στην ηλικία των τριών ετών το παιδί θα έχει αποκτήσει μεγαλύτερο έλεγχο στις κινήσεις του σώματός του και θα μπορεί επομένως να κινείται πιο αρμονικά αλλά και περισσότερο ριψοκίνδυνα κάποιες φορές. Έχοντας την αίσθηση ότι μπορεί πλέον να διατηρεί πολύ καλύτερα την ισορροπία του, ίσως ξεπερνά κάποτε τα όρια, οπότε οι πτώσεις και τα χτυπήματα δε θα λείψουν από την καθημερινότητά του αλλά αυτό είναι κάτι δεδομένο για τα παιδάκια αυτής της ηλικίας. Η σωματική κίνηση, άλλωστε, είναι τόσο σημαντική ώστε μερικές πτώσεις δε θα το αποτρέψουν από το να συνεχίσει να δοκιμάζει τον εαυτό του μέχρις ότου κατορθώσει να ελέγχει πιο αποτελεσματικά το σώμα του. Μην ξεχνάτε ότι για τα παιδάκια αυτής της ηλικίας η σωματική κίνηση δεν είναι μέρος μόνο του παιχνιδιού, αποτελεί και βασικό μέσο της έκφρασης των συναισθημάτων τους γενικότερα. Μιας και το παιδί δεν μπορεί ακόμη να εκφραστεί πλήρως με το περιορισμένο λεξιλόγιο που διαθέτει θα καταφεύγει συχνά στην κίνηση για να εκφράσει τον ενθουσιασμό αλλά και την απογοήτευσή του. Εκείνο που θα πρέπει, πάντως, να προσέξετε είναι ότι ενώ το παιδάκι αυτής της ηλικίας είναι ικανό να κινείται και να τρέχει με μεγάλη άνεση, δεν είναι ακόμη σε θέση να αντιληφθεί τους ενδεχόμενους κινδύνους και τις συνέπειες των πράξεών του, με αποτέλεσμα, για παράδειγμα, να τρέξει στο δρόμο χωρίς να κοιτάξει αν έρχεται κάποιο αυτοκίνητο. Κάτι που σημαίνει ότι ενώ δε χρειάζεται πια να το βοηθάτε να σταθεί όρθιο ή να ανησυχείτε μήπως πέσει την ώρα που περπατάει, θα πρέπει να το επιβλέπετε όταν είναι σε εξωτερικούς χώρους γιατί ακόμη δεν είναι σε θέση να ελέγξει τις παρορμήσεις του και να κατανοήσει ότι κινδυνεύει να τραυματιστεί όταν κάνει κάτι παράτολμο.
Η βελτίωση στον έλεγχο της γενικότερης σωματικής κίνησης συνοδεύεται και από μια αντίστοιχη βελτίωση στις κινήσεις των χεριών. Το παιδί αυτής της ηλικίας θα μπορεί να ασχολείται με απλές χειροτεχνίες καθώς και με τη ζωγραφική μιας και θα μπορεί να πιάνει αντικείμενα, όπως για παράδειγμα το μολύβι, με τον τρόπο που τα κρατούν οι ενήλικες, με τον αντίχειρα δηλαδή από τη μία και τα υπόλοιπα δάχτυλα από την άλλη, και όχι κρατώντας τα στη χούφτα του όπως έκανε στα δύο του χρόνια. Η βελτίωση αυτή στις κινήσεις των χεριών του θα επιτρέψουν στο παιδί να φτιάχνει μικρές κατασκευές με κύβους, να παίζει με την πλαστελίνη, να ζωγραφίζει πολύ καλύτερα αλλά και να εξυπηρετεί πιο αποτελεσματικά τον εαυτό του στο φαγητό και στο ντύσιμο.

Ιδανικά παιχνίδια για την ηλικία των 3 ετών

Στην ηλικία αυτή το παιδάκι θέλει να βρίσκεται διαρκώς σε κίνηση γι' αυτό και του αρέσουν τα παιχνίδια που του δίνουν αυτή τη δυνατότητα. Ένα τρίτροχο ποδήλατο που του επιτρέπει να έχει καλή ισορροπία και μια μπάλα, με την οποία μπορεί πλέον να παίζει με μεγαλύτερη άνεση, μιας και ελέγχει καλύτερα τις κινήσεις του, μπορούν να αποτελέσουν εξαιρετικά παιχνίδια για τα τόσο δραστήρια τρίχρονα παιδάκια.
Πέρα από την επιθυμία για κίνηση και δράση η ηλικία αυτή χαρακτηρίζεται και από μια διαρκώς αυξανόμενη ανάγκη να γνωρίσουν καλύτερα τον κόσμο που τα περιβάλλει καθώς και να νιώσουν και τα ίδια ότι μπορούν να κάνουν ό,τι και οι μεγάλοι. Για το λόγο αυτό παιχνίδια που τους δίνουν τη δυνατότητα να μιμηθούν τους γονείς τους, τα ενθουσιάζουν. Παιδικά τηλέφωνα, ραδιόφωνα, κουκλόσπιτα, αυτοκινητάκια και κάθε είδους παιχνίδια που επιτρέπουν στα παιδιά να κατανοήσουν καλύτερα των κόσμο των ενηλίκων και παράλληλα να τον μιμηθούν αποτελούν ιδανικά παιχνίδια για την ηλικία αυτή.
Ηλικία που συνοδεύεται από μια χωρίς προηγούμενο περιέργεια, με την ερώτηση «γιατί;» να ακούγεται διαρκώς και για κάθε τι που πέφτει στην αντίληψή του παιδιού. Αν δεν έχετε απαντήσεις για όλα καλό είναι να προμηθευτείτε παιδικά βιβλία που έχουν συνταχθεί κατάλληλα για να δίνουν απαντήσεις σε διάφορες απορίες που ενδέχεται να έχουν τα παιδιά αυτής της ηλικίας. Διαβάστε στο μικρό σας για τα ζωάκια, για τη γη, για τον ήλιο αλλά και για τους ανθρώπους, δίνοντάς του έτσι πληροφορίες με τρόπο που να μπορεί να τις κατανοήσει αλλά και συγχρόνως να διασκεδάσει με την εικονογράφηση που έχουν τα βιβλία αυτά. Μη θεωρήσετε ότι θα πρέπει να δίνετε πολύ αναλυτικές απαντήσεις στις απορίες του παιδιού σας, καθώς δεν είναι ακόμη σε θέση να καταλάβει κι ούτε έχει την υπομονή να ακούσει μακροσκελείς αναλύσεις. Απλές απαντήσεις με μια σύντομη εξήγηση αρκούν για να ικανοποιήσουν την περιέργεια του μικρού σας. Αν και είναι βέβαιο ότι σύντομα θα κουραστείτε από τις τόσες ερωτήσεις που θα σας υποβάλει καθημερινά, καλό είναι να του δίνετε απαντήσεις μιας και έτσι θα μπορέσει να μάθει πολλά πράγματα και να κατανοήσει καλύτερα τον κόσμο γύρω του.