Προγεννητικός έλεγχος

Προγεννητικός έλεγχος

Ο προγεννητικός έλεγχος αποτελεί μία εξαιρετικά πολύτιμη διαδικασία καθώς επιτρέπει στο γιατρό σας να διαγνώσει έγκαιρα οποιοδήποτε πρόβλημα στην ανάπτυξη του εμβρύου και να λάβει τα απαραίτητα μέτρα για την αντιμετώπισή του. Ο έλεγχος αυτός λειτουργεί προληπτικά και συνήθως δεν περνά τα όρια μιας εξέτασης ρουτίνας, εφόσον βέβαια τα ευρήματα των αρχικών εξετάσεων κινούνται σε φυσιολογικά πλαίσια. Είναι σημαντικό για κάθε γυναίκα να ακολουθεί τις υποδείξεις του γυναικολόγου της και να τηρεί το πρόγραμμα των επισκέψεων που της έχει καθορίσει, ώστε η πορεία της κύησης και η υγεία του εμβρύου να ελέγχονται ανά τακτά διαστήματα. Θα πρέπει να υπολογίζετε ότι θα επισκέπτεστε το γυναικολόγο σας τουλάχιστον μία φορά το μήνα κατά τους πρώτους μήνες της κύησης και αρκετά συχνότερα όταν η κύηση θα πλησιάζει προς το τέλος της. Στην πρώτη σας επίσκεψη θα γίνουν οι βασικές μετρήσεις: του σωματικού σας βάρους και της αρτηριακής πίεσης, θα γίνει λεπτομερής καταγραφή του ιστορικού σας και φυσικά οι πρώτες σας αιματολογικές εξετάσεις. Ο προγεννητικός έλεγχος είναι περισσότερο απαιτητικός για τις γυναίκες που είναι άνω των 35 ετών καθώς και για τις γυναίκες που σε προηγούμενη κύηση το έμβρυο είχε εμφανίσει χρωμοσωμικές ή συγγενείς ανωμαλίες.

Εξετάσεις αίματος

Το πρώτο βήμα του προγεννητικού ελέγχου είναι οι αναλυτικές εξετάσεις αίματος της μητέρας από τις οποίες θα αντληθούν πολύτιμες πληροφορίες για την παρούσα κατάσταση της υγείας της και παράλληλα θα ελεγχθεί αν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου για το έμβρυο. Οι εξετάσεις αυτές αποτελούν ουσιαστικά μια πολύ απλή διαδικασία που έχει όμως εξαιρετική σημασία καθώς έτσι θα βεβαιωθεί ο γιατρός σας ότι είστε απόλυτα υγιής και ότι δεν πάσχετε από κάποια ασθένεια επικίνδυνη τόσο για εσάς όσο και για το έμβρυο. Σε αυτή την πρώτη φάση γίνεται έλεγχος για μεταδοτικές ασθένειες όπως είναι η ηπατίτιδα, το HIV, η ερυθρά, το τοξόπλασμα και ο κυτταρομεγαλοϊός, καθώς είτε μπορούν να βλάψουν το έμβρυο κατά τη διάρκεια της κύησης είτε μπορεί να μεταδοθούν σε αυτό δημιουργώντας του προβλήματα στη συνέχεια της ζωής του.

Ηπατίτιδα και εγκυμοσύνη

Εάν η έγκυος γυναίκα πάσχει από την ιογενή μορφή της ηπατίτιδας δεν αντιμετωπίζει κάποιο ιδιαίτερο πρόβλημα, καθώς η ασθένεια αυτή μέσα σ' ένα σύντομο χρονικό διάστημα ολοκληρώνει τον κύκλο της και απομακρύνεται. Αν η γυναίκα πάσχει από ηπατίτιδα Β θα πρέπει το έμβρυο να εμβολιαστεί αμέσως μετά τον τοκετό καθώς η μόλυνσή του είναι πιθανότερο να γίνει κατά τη διάρκεια του τοκετού, χωρίς όμως να αποκλείεται το ενδεχόμενο να έχει ήδη μολυνθεί κατά τη διάρκεια της κύησης. Η ηπατίτιδα πάντως δεν έχει συνδεθεί με αύξηση γενετικών ανωμαλιών.

HIV

Ο ιός του HIV είναι ο ιός που οδηγεί στην πορεία στην εμφάνιση του AIDS και αποτελεί μια ιδιαίτερη πηγή ανησυχίας καθώς μπορεί να περάσει από τη μητέρα στο έμβρυο είτε κατά τη διάρκεια της κύησης είτε κατά τη διάρκεια του τοκετού. Ο ιός του HIV δεν έχει συμπτώματα τέτοια που να προκαλούν την ανησυχία του ασθενούς με αποτέλεσμα να μπορεί να υπάρχει για χρόνια στον οργανισμός της γυναίκας χωρίς καν η ίδια να το γνωρίζει. Η ύπαρξη του ιού αυτού απαιτεί εξειδικευμένη αγωγή με αντιρετροϊκά φάρμακα, αλλά και εμπειρία από μέρους του γιατρού ώστε να μπορεί να σταθμίσει όλες τις παραμέτρους μιας τέτοιας αγωγής κατά τη διάρκεια της κύησης.

Ερυθρά

Η ερυθρά ανήκει στις λεγόμενες παιδικές ασθένειες και δεν αποτελεί κίνδυνο για εσάς αλλά για το κυοφορούμενο έμβρυο. Αν δεν έχετε περάσει την ασθένεια στην παιδική σας ηλικία ώστε να έχετε αντισώματα κατά του ιού και δεν έχετε κάνει, προτού μείνετε έγκυος, το εμβόλιο για την ασθένεια αυτή τότε θα πρέπει να προσέξετε να μη μολυνθείτε από κάποιο παιδί που νοσεί. Μια πιθανή μόλυνση της εγκύου από την ασθένεια αυτή κατά το πρώτο τρίμηνο της κύησης θα σημάνει ουσιαστικά και την ανάγκη για τη διακοπή της κύησης, καθώς οι επιπτώσεις του ιού στο έμβρυο είναι πολύ σημαντικές. Συγγενείς ανωμαλίες στην καρδιά και τον εγκέφαλο, νοητική καθυστέρηση αλλά και καθυστέρηση στην ενδομήτρια ανάπτυξη είναι μερικές μόνο από τις επιπτώσεις της ερυθράς στην ανάπτυξη του εμβρύου. Είναι σημαντικό να γνωρίζετε ότι η ασθένεια αυτή έχει χρόνο επώασης περίπου 15 ημέρες, οπότε αν έρθετε σε επαφή με κάποιο άτομο που νοσεί, υπάρχει η δυνατότητα να σας χορηγηθούν ανοσοσφαιρίνες κατά το διάστημα αυτό, σε μια προσπάθεια να αντιμετωπιστεί έγκαιρα η ασθένεια και να προφυλαχθεί το έμβρυο. 

Τοξόπλασμα

Μια από τις παθήσεις για τις οποίες ελέγχεται η μητέρα είναι η τοξοπλάσμωση που προκαλείται από το παράσιτο του τοξοπλάσματος. Το παράσιτο αυτό είναι συχνότερο στις γάτες και κυρίως στα περιττώματά τους, σε φρέσκα λαχανικά που δεν έχουν πλυθεί καλά και έχουν έρθει σε επαφή απευθείας με περιττώματα ζώων καθώς και σε κρέατα που καταναλώνονται χωρίς να έχουν ψηθεί αρκετά. Η τοξοπλάσμωση έχει βαρύτερες συνέπειες για το έμβρυο στην αρχή της κύησης, προκαλώντας νοητική καθυστέρηση, μικροκεφαλία, καταρράκτη και άλλες σοβαρές ανωμαλίες στην ανάπτυξή του. Για να προφυλαχτείτε από την τοξοπλάσμωση θα πρέπει να μην έρχεστε σε επαφή με την άμμο που έχετε για τη γάτα σας, να μην αφήνετε το κατοικίδιο αυτό να κινείται στους χώρους της κουζίνας, να πλένετε πολύ καλά τα λαχανικά σας και να ψήνεται καλά τα κρέατα που πρόκειται να καταναλώσετε.

Κυτταρομεγαλοϊός

Ο κυτταρομεγαλοϊός (CMV) είναι ένα από τα παράσιτα του ανθρώπου, υπεύθυνο για λοιμώξεις που δεν έχουν ιδιαίτερη επίδραση στη μητέρα αλλά μπορούν να επηρεάσουν καταλυτικά την ανάπτυξη του εμβρύου, προκαλώντας του νοητική καθυστέρηση ή κώφωση. Ένας συνηθισμένος τρόπος μετάδοσης του παρασίτου αυτού είναι από τα ούρα ή τα σάλια μικρών παιδιών, κάτι που σημαίνει ότι κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης θα πρέπει να προσέχετε να τηρείτε αυστηρά τους κανόνες υγιεινής αν έχετε κι άλλα παιδιά ή έρχεστε λόγω επαγγέλματος σ' επαφή με μικρά παιδιά. Θα πρέπει να πλένετε καλά τα χέρια σας κάθε φορά που καθαρίζετε ένα μικρό παιδί και δε θα πρέπει να δοκιμάζετε το φαγητό με το δικό τους κουτάλι όταν τα ταΐζετε.

Ο έλεγχος για την ύπαρξη των ασθενειών αυτών αποτελεί μια σημαντική παράμετρο για τη διασφάλιση της υγείας του εμβρύου αλλά η απουσία τους δε θα πρέπει να σας εφησυχάζει απόλυτα καθώς σε οποιοδήποτε χρονικό σημείο της κύησης υπάρχει κίνδυνος να προσβληθείτε από κάποιο ιό ή παράσιτο που ενδέχεται να βλάψει το έμβρυο. Θα πρέπει επομένως κάθε φορά που εμφανίζεται κάποιο ανησυχητικό σύμπτωμα όπως είναι ο πυρετός ή κάποια αδιαθεσία να ενημερώνετε το γιατρό σας. Η πλήρης ενημέρωση του γιατρού σας είναι εξαιρετικά σημαντική σε όλα τα στάδια της εγκυμοσύνης και δεν περιορίζεται μόνο στην παρούσα κατάσταση της υγείας σας αλλά και στο ιστορικό σας. Ένα από τα βασικά σημεία του προγεννητικού ελέγχου, άλλωστε, είναι και η λεπτομερής λήψη του ιστορικού σας, ώστε ο γιατρός να γνωρίζει αν υπήρχαν προβλήματα σε προηγούμενες κυήσεις ή αν στην οικογένεια τη δική σας ή του συζύγου σας έχουν εμφανιστεί γεννήσεις παιδιών με χρωμοσωμικές ανωμαλίες.

Υπερηχογραφήματα 1ου τριμήνου - Έλεγχος για χρωμοσωμικές ανωμαλίες    

Στα πλαίσια του προγεννητικού ελέγχου γίνονται μια σειρά από υπερηχογραφήματα που ανάλογα με την ηλικία της κύησης προσφέρουν και διαφορετικές πληροφορίες στο γιατρό σας. Με το αρχικό διακολπικό υπερηχογράφημα μεταξύ 6ης και 8ης εβδομάδας διαπιστώνεται αν το έμβρυο είναι ζωντανό, ελέγχεται η λειτουργία της καρδιάς του και προσδιορίζεται με ακρίβεια ηλικία της κύησης. Επίσης, διαπιστώνεται ο αριθμός των κυοφορούμενων εμβρύων και μπορεί να ελεγχθεί το αν η κύηση είναι φυσιολογική ή πραγματοποιείται εξωμήτρια. Στη συνέχεια ο βασικός στόχος του προγεννητικού ελέγχου είναι να αποκλείσει το ενδεχόμενο χρωμοσωμικών ανωμαλιών και να διαπιστώσει κατά πόσο το έμβρυο αναπτύσσεται ομαλά. Για το λόγο αυτό στο υπερηχογράφημα που γίνεται μεταξύ 11ης και 14ης εβδομάδας ελέγχεται αν η ανάπτυξη του εμβρύου ακολουθεί ομαλούς ρυθμούς, αν έχει αναπτύξει τα άνω και κάτω άκρα και αν η μορφολογία του σώματός του είναι η αναμενόμενη. Παράλληλα, στο υπερηχογράφημα αυτό γίνεται η μέτρηση της αυχενικής διαφάνειας, μια μέτρηση ιδιαίτερα σημαντική καθώς αποτελεί μια πρώτη σαφή ένδειξη για το αν το έμβρυο ενδέχεται να έχει κάποια χρωμοσωμική ή συγγενή ανωμαλία ή όχι. Η μέτρηση αυτή στην πλειοψηφία των περιπτώσεων μπορεί να γίνει με διακοιλιακό υπερηχογράφημα ενώ σε ένα πολύ μικρό ποσοστό μπορεί να χρειαστεί διακολπικό. Λέγοντας αυχενική διαφάνεια αναφερόμαστε στο υγρό που συγκεντρώνουν τα έμβρυα κατά το πρώτο τρίμηνο της κύησης στον τράχηλό τους. Το υγρό αυτό είναι περισσότερο αυξημένο στα έμβρυα που παρουσιάζουν κάποια χρωμοσωμική ανωμαλία (σύνδρομο Down) ή συγγενή ανωμαλία, κυρίως καρδιοπάθεια, και αποτελεί μια ουσιαστική ένδειξη ότι θα πρέπει να υπάρξει περαιτέρω έλεγχος για να εξακριβωθεί η πιθανή ύπαρξη προβλήματος. Αναφερόμαστε στο υγρό αυτό ως αυχενική διαφάνεια αφενός λόγω του σημείου συγκέντρωσης και αφετέρου διότι κατά τη διάρκεια του υπερηχογραφήματος το σημείο που έχει γίνει η συγκέντρωση υγρού δεν δημιουργεί αντανάκλαση στους υπερήχους με αποτέλεσμα να παρουσιάζεται στην εικόνα του υπερήχου διαφανές. Η μέτρηση, πάντως, της αυχενικής διαφάνειας μπορεί να γίνει κυρίως μεταξύ 11ης και 14ης εβδομάδας καθώς στη συνέχεια το υγρό αυτό εξαφανίζεται είτε το έμβρυο έχει πρόβλημα είτε όχι.

Πέρα από τη μέτρηση της αυχενικής διαφάνειας υπάρχουν κι άλλοι παράμετροι που λαμβάνονται υπόψη κατά τον έλεγχο του εμβρύου για την πιθανότητα ύπαρξης χρωμοσωμικών ανωμαλιών. Μεγάλη βαρύτητα έχει η ηλικία της μητέρας, η οποία βρίσκεται σε άμεση συνάρτηση με την αύξηση των πιθανοτήτων να εμφανίσει το έμβρυο κάποια χρωμοσωμική ή συγγενή ανωμαλία. Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία δίνεται στις τιμές δύο δεικτών στο μητρικό πλάσμα, πρόκειται για τη β-χοριακή γοναδοτροπίνη και την PAPP-A. Φυσιολογικά η πρώτη μειώνεται όσο προχωρά η κύηση και ιδίως από τη 10η εβδομάδα και μετά, ενώ η δεύτερη αυξάνεται. Όταν όμως πρόκειται για έμβρυο με χρωμοσωμική ανωμαλία οι δείκτες αυτοί ακολουθούν αντίθετη διακύμανση. Επιπρόσθετα, κατά το πρώτο τρίμηνο γίνεται με το υπερηχογράφημα και ο έλεγχος του ρινικού οστού, καθώς έχει διαπιστωθεί ότι σε μεγάλο ποσοστό τα έμβρυα με σύνδρομο Down δεν το έχουν αναπτύξει καν.

Αν τα ευρήματα αυτά: αυχενική διαφάνεια, ρινικό οστό, η ηλικία της μητέρας, οι τιμές της β-χοριακής γοναδοτροπίνης και της PAPP-A, σε συνδυασμό με τη λειτουργία της καρδιάς του εμβρύου αλλά και το επίπεδο της ανάπτυξής του, υποδηλώνουν αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης κάποιας χρωμοσωμικής ανωμαλίας τότε για να εξακριβωθεί αν το έμβρυο είναι υγιές θα πρέπει να γίνει λήψη τροφοβλαστικού ιστού, η λήψη δηλαδή ενός μικρού κομματιού από τον πλακούντα (τροφοβλάστης) για να ελεγχθεί ο καρυότυπος του εμβρύου, να γίνει δηλαδή η ταυτοποίηση των χρωμοσωμάτων του εμβρύου. Σε λίγες μέρες προκύπτουν τα πρώτα αποτελέσματα για τις βασικές χρωμοσωμικές ανωμαλίες αλλά απαιτείται περισσότερος χρόνος για μια πληρέστερη διερεύνηση για λοιπές ανωμαλίες.

Η λήψη τροφοβλαστικού ιστού που ανήκει στο παρεμβατικό σκέλος του προγεννητικού ελέγχου ενέχει ένα μικρό ποσοστό κινδύνου για την πορεία της κύησης αλλά αυξάνει σε μεγάλο ποσοστό την ακρίβεια της διάγνωσης για την υγεία του εμβρύου. Η μέθοδος αυτή μπορεί να πραγματοποιηθεί ήδη από την 11η εβδομάδα της κύησης αλλά δεν καθίσταται πάντοτε εφικτή καθώς διάφοροι παράγοντες όπως είναι η θέση του πλακούντα, ενδέχεται να μην επιτρέπουν τη λήψη τροφοβλαστικού ιστού. Σε μια τέτοια περίπτωση μπορεί να πραγματοποιηθεί αμνιοπαρακέντηση, λήψη δηλαδή αμνιακού υγρού, αλλά αυτή η εξέταση μπορεί να γίνει μετά τη 14η με 16η εβδομάδα της κύησης.

Υπερηχογραφήματα 2ου τριμήνου - Έλεγχος για χρωμοσωμικές ανωμαλίες

Ο έλεγχος του εμβρύου συνεχίζεται καθόλη τη διάρκεια της κύησης αλλά με ιδιαίτερη προσοχή κατά το δεύτερο τρίμηνο, καθώς η δυνατότητα διακοπής της κύησης λόγω χρωμοσωμικών ή συγγενών ανωμαλιών εκτείνεται με μεγαλύτερη ασφάλεια μέχρι και την 24η εβδομάδα. Οι στατιστικές δείχνουν ότι για τα έμβρυα που έχουν χρωμοσωμικές ανωμαλίες τα ποσοστά αποβολών είναι αυξημένα, γεγονός που σημαίνει ότι όσο αυξάνεται η ηλικία της κύησης τόσο περισσότερο ενισχύεται η πεποίθηση ότι το έμβρυο είναι υγιές. Βέβαια, αυτό το στοιχείο από μόνο του είναι εξαιρετικά ελλιπές καθώς είναι πολύ πιθανό ένα έμβρυο με μια σοβαρή χρωμοσωμική ή συγγενή ανωμαλία να κυοφορείται κανονικά. Για το λόγο αυτό οι εξετάσεις του προγεννητικού ελέγχου συνεχίζονται με μεγάλη προσοχή και κατά το δεύτερο τρίμηνο της κύησης.

Κατά το δεύτερο τρίμηνο και κυρίως μεταξύ 16ης και 18ης εβδομάδας πραγματοποιείται το τριπλό βιοχημικό τεστ, γνωστό και ως άλφα τεστ. Είναι σημαντικό για να εκτιμηθούν σωστά τα ευρήματα από το τεστ αυτό να έχει υπολογιστεί με ακρίβεια η ηλικία της κύησης. Το τριπλό τεστ συνίσταται στον έλεγχο των τιμών τριών δεικτών στο αίμα της μητέρας: της β-χοριακής γοναδοτροπίνης, της άλφα-φετοπρωτεΐνης (AFP) και της οιστριόλης. Οι τιμές που προκύπτουν από το τεστ αυτό σε συνδυασμό με την ηλικία της μητέρας αλλά και το βάρος της, παρέχουν μια πρώτη εικόνα στο γιατρό για το αν το έμβρυο είναι υγιές ή αν παρουσιάζει κάποια χρωμοσωμική ανωμαλία. Τα ευρήματα, βέβαια, από το τεστ αυτό δεν μπορούν από μόνα τους να οδηγήσουν σε μια ολοκληρωμένη εικόνα γι' αυτό και συνδυάζονται με τα ευρήματα από το υπερηχογράφημα β΄ επιπέδου.  

Μεταξύ 20ης και 24ης εβδομάδας γίνεται το υπερηχογράφημα β΄ επιπέδου, το οποίο είναι εξαιρετικά αναλυτικό και ελέγχει κάθε σημείο του σώματος του εμβρύου καθώς και κάθε όργανο του εμβρύου για να διαπιστωθεί αν όλα αναπτύσσονται σωστά. Η σημασία του υπερηχογραφήματος αυτού είναι εξαιρετικά σημαντική μιας και τώρα το έμβρυο έχει σχηματιστεί σχεδόν πλήρως και έχει αυξήσει το μέγεθός του σε σημείο που επιτρέπει ευκολότερα έναν αναλυτικό έλεγχο της πορείας της ανάπτυξής του. Τα ευρήματα του υπερηχογραφήματος θα συνυπολογιστούν με τις ενδείξεις που έχουν προκύψει από το τριπλό τεστ που έχει προηγηθεί και σε περίπτωση που υπάρχει αυξημένη πιθανότητα χρωμοσωμικών ανωμαλιών θα ζητηθεί η πραγματοποίηση αμνιοπαρακέντησης για να εξακριβωθεί με μεγαλύτερη ακρίβεια η ύπαρξη ή όχι κάποιου προβλήματος. Με την αμνιοπαρακέντηση λαμβάνεται υγρό από τον αμνιακό σάκο για να προσδιοριστεί ο καρυότυπος του εμβρύου από τα κύτταρα της επιδερμίδας του που περιέχονται στο αμνιακό υγρό.

Υπερηχογραφήματα 3ου τριμήνου

Ο προγεννητικός έλεγχος συνεχίζεται και κατά το τρίτο τρίμηνο της κύησης καθώς υπάρχει πάντοτε το ενδεχόμενο τους προηγούμενους μήνες να μην έγιναν αντιληπτές χρωμοσωμικές ή συγγενείς ανωμαλίες του εμβρύου, πιθανότητα που ενισχύεται από το γεγονός ότι η ανάπτυξη του εμβρύου βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη και είναι πιθανό μια καθυστέρηση στην ανάπτυξή του ή η έκφανση μια χρωμοσωμικής ανωμαλίας να είναι τώρα μόνο αντιληπτή που η κύηση βρίσκεται σε πιο προχωρημένο στάδιο. Για το λόγο αυτό μετά την 28η και μέχρι την 32η εβδομάδα πραγματοποιείται ένα ακόμη υπερηχογράφημα για να ελεγχθεί η πορεία της ανάπτυξης του εμβρύου. Αν διαπιστωθεί ότι το έμβρυο αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα που δεν επιτρέπουν τη συνέχιση της κυοφορίας του μπορεί έστω και σε αυτό το χρονικό σημείο να διακοπεί η κύηση. Οι επιστήμονες βέβαια προσπαθούν να βελτιώσουν όσο γίνεται τις μεθόδους ανίχνευσης των προβλημάτων ώστε να μην εμφανίζεται η ανάγκη διακοπής μιας κύησης σε προχωρημένο στάδιο και να αντιμετωπίζουν έγκαιρα οποιοδήποτε πρόβλημα.

Όταν η κύηση φτάνει στην ολοκλήρωσή της με τη βοήθεια του υπερηχογραφήματος μπορούν να αντληθούν σημαντικές πληροφορίες για την πραγματοποίηση του επερχόμενου τοκετού, σε ό,τι αφορά τη θέση του εμβρύου και του πλακούντα αλλά και την ενδεχόμενη ύπαρξη περιτυλίξεων του ομφάλιου λώρου.

Διαβάστε ακόμη:

Παρακολούθηση εγκυμοσύνης

Ανωμαλίες της κύησης που απαιτούν άμεση αντιμετώπιση

Ο δεκάλογος για μια υγιή εγκυμοσύνη

Μικρά προβλήματα της εγκυμοσύνης

Σελίδες από το ημερολόγιο μιας γυναίκας: Έγκυος ξανά!