Οι τέλειοι γονείς!

Οι τέλειοι γονείς!

Όλοι οι γονείς αγαπούν τα παιδιά τους και πραγματικά εργάζονται σκληρά για να μπορούν να τους παρέχουν «τα πάντα» αλλά αυτό απ' ότι φαίνεται δεν είναι αρκετό. Δεν είναι αρκετό, όχι γιατί τα παιδιά στερούνται τελικά υλικών αγαθών, αλλά γιατί οι προσπάθειες και οι επιδιώξεις των γονιών γίνονται σε λάθος βάση. Δεν είναι οι υλικές ανέσεις που θα έπρεπε να απασχολούν τους γονείς, είναι η συναισθηματική υγεία των παιδιών και η ανάγκη να αποκτήσουν μια αυτόνομη προσωπικότητα. Στοιχεία ιδιαιτέρως σημαντικά αλλά και εξαιρετικά δυσεπίτευκτα, γεγονός που εξηγεί την αδυναμία των περισσότερων γονιών να καταλήξουν αισίως στη διασφάλισή τους. Δεν είναι ότι οι γονείς δε θέλουν να στηρίξουν τη συναισθηματική υγεία των παιδιών τους, είναι κυρίως η έλλειψη αντίστοιχης παιδείας που καθιστά έντονη την αδυναμία των σύγχρονων γονιών να αναγνωρίσουν τις ιδιαίτερες ανάγκες των παιδιών τους και συχνά καταλήγει στην ανατροφή παιδιών με ισόποση αφθονία υλικών αγαθών και συναισθηματικών εντάσεων.

Αυτό φυσικά δε σημαίνει ότι οι γονείς που έχουν άρτιες γνώσεις ψυχολογίας ή έστω έχουν φροντίσει να εξοικειωθούν με βασικές ψυχοπαιδαγωγικές έννοιες θα μπορέσουν να γίνουν οι τέλειοι γονείς. Τέλειοι γονείς δεν υπάρχουν κι αυτό γιατί κανείς δεν τους χρειάζεται! Ποτέ δε θα υπάρξουν τέλεια παιδιά και ως εκ τούτου ποτέ δε θα υπάρξει η ανάγκη για τους ιδανικούς γονείς. Υπάρχει, όμως, μεγάλη ανάγκη για καλούς γονείς που είναι πρόθυμοι να εργαστούν σκληρά, όχι για να αποκτήσουν χρήματα, αλλά για να γνωρίσουν και να αποδεχτούν τόσο τον εαυτό τους όσο και τα παιδιά τους. Οι καλοί γονείς κάνουν λάθη, χάνουν τον έλεγχο, χάνουν την ψυχραιμία τους αλλά ποτέ δε χάνουν απ' τα μάτια τους τη βασική τους επιδίωξη, το να μεγαλώσουν με αγάπη και κατανόηση τα παιδιά τους. Δεν πειράζει αν δεν έχετε πάντοτε την υπομονή και τη διάθεση να αντιμετωπίσετε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τις παραξενιές του παιδιού σας, αυτό είναι ανθρώπινο, πειράζει όμως το να μη δίνετε στο παιδί σας το ίδιο δικαίωμα, να έχει δηλαδή κι εκείνο τις κακές του στιγμές και τα ελαττώματά του.

Αποδεχτείτε το παιδί σας...

Μία από τις βασικότερες ανάγκες του παιδιού, όπως και κάθε ανθρώπου άλλωστε, είναι να νιώθει ότι οι γονείς του το αγαπούν και το αποδέχονται όπως ακριβώς είναι. Παρόλο που μπορεί να θέλατε το παιδί σας να είναι ευγενικό, καλόβολο και πάντοτε ευδιάθετο, είναι πολύ πιθανό το παιδί σας να μην είναι έτσι. Δε θα πρέπει, όμως, ποτέ να του δείξετε ότι δεν είστε πλήρως ικανοποιημένοι με το χαρακτήρα του και τις συμπεριφορές του. Είναι εξαιρετικά σημαντικό να δώσετε στο παιδί σας να καταλάβει ότι το αγαπάτε και το αποδέχεστε με όλα του τα ελαττώματα και με κάθε πιθανή ιδιαιτερότητα του χαρακτήρα του. Ένα παιδί που αισθάνεται ότι οι γονείς του το αποδέχονται και το αγαπούν, κατορθώνει να χτίσει ένα δυνατό χαρακτήρα, χωρίς ανασφάλειες. Μεγαλώνει νιώθοντας σίγουρο για τον εαυτό του, αποκτά αυτοπεποίθηση και το κυριότερο τη δυνατότητα να θέτει υψηλούς στόχους, καθώς έχει τη βεβαιότητα ότι οι δικοί του θα είναι πάντοτε κοντά του να το στηρίζουν σε ό,τι και αν επιχειρήσει. Αντιθέτως, ένα παιδί που νιώθει ότι οι γονείς του είναι απογοητευμένοι μαζί του ή ότι δεν το αποδέχονται, αποκτά πολλές ανασφάλειες, και δημιουργεί μια σειρά από άμυνες, οι οποίες ενδέχεται να συγκροτήσουν μια ανώριμη προσωπικότητα που καταλήγει σε σπασμωδικές κινήσεις και αποφάσεις, ελπίζοντας ότι κάποτε θα διασφαλίσει την αποδοχή που του στέρησαν οι γονείς του. Όσο και αν κάποτε άνθρωποι που δε γνώρισαν την πλήρη αποδοχή των γονιών τους, πεισμώνουν και καταφέρνουν να επιτύχουν πολλά πράγματα στη ζωή τους, αυτή δεν παύει να είναι η εξωτερική και μόνο εικόνα τους. Στην πραγματικότητα παραμένουν άνθρωποι πληγωμένοι, που δεν είχαν τη χαρά να μεγαλώσουν σ' ένα κλίμα αγάπης και αποδοχής.

Είναι τόσο καταλυτικός ο ρόλος που παίζουν οι γονείς στη διαμόρφωση της προσωπικότητας ενός παιδιού ώστε όπως μπορούν να δημιουργήσουν έναν υγιή, αυτόνομο νέο άνθρωπο, έτσι ακριβώς είναι σε θέση να τραυματίσουν καίρια στο θεμελίωμά της την αυτοπεποίθηση ενός παιδιού μη επιτρέποντας του να αποκτήσει μια υγιή εικόνα του εαυτού του. Οι γονείς έχουν το μεγάλο προνόμιο να βρίσκονται εκεί στα πολύτιμα πρώτα βήματα της δημιουργίας μιας νέας προσωπικότητας, γι' αυτό κι έχουν τη μεγάλη ευθύνη να στηρίξουν με κάθε δυνατό τρόπο τη σωστή οικοδόμηση του νέου, μοναδικού και τόσο σημαντικού ανθρώπου που έχουν στα χέρια τους. Μια μεγάλη ευθύνη που όμως μπορεί να πραγματωθεί εύκολα και σωστά αρκεί να δείξετε αγάπη, κατανόηση και πάνω απ' όλα αποδοχή για το παιδί σας.

Συντονιστείτε με τις ανάγκες του παιδιού σας...

Από τη στιγμή της γέννησής του και για αρκετά χρόνια μετά το παιδί χρειάζεται την άμεση ανταπόκριση των γονιών του στις ανάγκες του. Η ανταπόκριση αυτή διαφέρει από χρόνο σε χρόνο καθώς οι ανάγκες του παιδιού σταδιακά αλλάζουν και η αναγνώρισή τους γίνεται ολοένα και δυσκολότερη. Ενώ για τους περισσότερους γονείς είναι εύκολο να κατανοήσουν και να ανταποκριθούν στο κλάμα ενός μωρού, δεν τους είναι πάντοτε απλό να ερμηνεύσουν και να αποδεχτούν τα ξεσπάσματα ενός νηπίου. Τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο δύσκολα στα προεφηβικά και εφηβικά χρόνια του παιδιού οπότε η διάθεσή του έχει πολλές και συχνές μεταπτώσεις, γεγονός που πολλές φορές οδηγεί τους γονείς σε απόγνωση και σε πλήρη αδυναμία να το προσεγγίσουν. Τι είναι όμως αυτό που δυσκολεύει τους γονείς να κατανοήσουν τις ανάγκες του παιδιού τους και να ανταποκριθούν σ' αυτές; Μία βασική δυσκολία στην αναγνώριση των αναγκών του παιδιού είναι το ότι οι γονείς χωρίς να το θέλουν εμπλέκουν στη διαδικασία αναγνώρισης τις δικές τους ανεκπλήρωτες ανάγκες και επιχειρούν να ερμηνεύσουν τις ανάγκες του παιδιού τους με βάση τις προσωπικές τους ματαιώσεις και ελλείψεις. Ένας γονιός που ως παιδί είχε εγκαταλειφθεί ή κακοποιηθεί, ενδέχεται να αντιλαμβάνεται τις ανησυχίες ή το άγχος που εκδηλώνει το παιδί του ως φόβο μήπως τυχόν και το ίδιο εγκαταλειφθεί ή κακοποιηθεί. Με τον ίδιο τρόπο, ένας γονιός που ως παιδί μεγάλωσε σε μια οικογένεια χαμηλών εισοδημάτων, ενδέχεται να απαντά πλέον σε κάθε στενοχώρια ή ανησυχία του παιδιού του με νέα παιχνίδια και ρούχα, θεωρώντας τα είδη αυτά ως μια ικανοποιητική απάντηση σε κάθε πιθανό πρόβλημα. Η δυσκολία που προκύπτει από την εμπλοκή των ανεκπλήρωτων γονικών αναγκών είναι εξαιρετικά σημαντική, κυρίως γιατί είναι δύσκολο να γίνει αντιληπτή από τους ίδιους τους γονείς. Πολλές ερμηνείες που δίνουν καθημερινά για τις ιδιαίτερες ανάγκες του παιδιού τους έχουν να κάνουν με τον ιδιαίτερο τρόπο που εκείνοι αντιλαμβάνονται τον κόσμο, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι έχουν ορθά αναγνωρίσει την ανάγκη του παιδιού τους. Θα πρέπει, σε κάθε περίπτωση, οι γονείς να συνειδητοποιήσουν το προφανές, ότι δηλαδή το παιδί τους είναι ένας εντελώς μοναδικός άνθρωπος, που δεν έχει τις ίδιες εμπειρίες με εκείνους και επομένως δεν έχει τα ίδια τραύματα και τις ίδιες ελλείψεις.

Οι εμπειρίες των γονιών που έχουν διαμορφώσει την προσωπικότητα, το χαρακτήρα τους αλλά και τα μέσα ερμηνείας και προσέγγισης του κόσμου, αποκτούν ολοένα και ουσιαστικότερη σημασία καθώς το παιδί μεγαλώνει και τα προβλήματά του γίνονται διαρκώς και πιο σύνθετα. Όπως είναι λογικό, οι γονείς επιχειρούν να καθοδηγήσουν και να συμβουλεύσουν το παιδί τους με τον τρόπο που οι ίδιοι κατανοούν την πραγματικότητα, χωρίς πάντοτε να αντιλαμβάνονται ότι κάποιες από τις κατευθύνσεις που προσπαθούν να περάσουν στο παιδί τους είναι διαστρεβλωμένες από τις δικές τους ελλείψεις και ματαιώσεις. Η άρνηση που θα εκφράσει ο γονιός στα σχέδια που κάνει το παιδί για τη μελλοντική του ζωή, μπορεί να είναι πολύ βάσιμη ή μπορεί να οφείλεται απλά και μόνο στην χαμηλή αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση που έχει ο γονιός και που τώρα την προβάλλει στο παιδί του. Είναι σίγουρα δύσκολο για τους γονείς να κατανοήσουν πότε κινούνται σωστά και πότε παρασύρονται από τις δικές τους αβεβαιότητες και ανασφάλειες, κι αυτό γιατί πολύ συχνά ακόμη και οι ενήλικες δε γνωρίζουν τον εαυτό τους τόσο καλά όσο ίσως πιστεύουν. Ίσως είναι σκληρό να αποδεχτούμε ως γονείς ότι είμαστε ατελείς και ότι κουβαλάμε τις δικές μας απογοητεύσεις, αλλά θα πρέπει να το σκεφτούμε διπλά προτού μεταβιβάσουμε στο παιδί μας τις εντελώς δικές μας ανασφάλειες και παρερμηνεύσεις της πραγματικότητας. Θα υπάρξουν πολλές φορές που ως γονείς θα έρθετε σε δύσκολη θέση γιατί δε θα μπορείτε να προσεγγίσετε σωστά το παιδί σας, θα κάνετε λάθη, θα το πληγώσετε και θα πληγωθείτε. Κάποτε τα λάθη αυτά θα ξεχαστούν εύκολα και δε θα έχουν μακροπρόθεσμες συνέπειες, κάποτε όμως ενδέχεται να υπάρξουν καταστάσεις όπου αν κάνετε λάθος χειρισμούς οι συνέπειες μπορεί να είναι σοβαρές και μόνιμες. Δεν είναι κακό να αποδεχτείτε την αδυναμία σας και να ζητήσετε τη βοήθεια κάποιου ειδικού στο ζήτημα που σας απασχολεί. Υπάρχουν έμπειροι παιδοψυχολόγοι που μπορούν να σας κατευθύνουν στο πώς να αντιμετωπίσετε αποτελεσματικά ένα πρόβλημα που έχει προκύψει, έστω και αν αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να αναθεωρήσετε αρκετές από τις απόψεις σας.

Βοηθήστε το να αναγνωρίσει τα συναισθήματά του...

Για το παιδί κάθε τι που αντιμετωπίζει στη ζωή του είναι πρωτόγνωρο και πολλές φορές αιτία άγχους και ανησυχίας. Από το πρώτο άσχημο όνειρο στην αρχή της ζωής του μέχρι την πρώτη φορά που θα ερωτευτεί, όλα είναι καινούργια και συχνά δυσερμήνευτα. Είναι σημαντικό οι γονείς να είναι πάντοτε έτοιμοι να το βοηθήσουν να κατανοήσει αυτά που νιώθει και το κυριότερο να τα αποδεχτεί. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη κι αν αυτό που μπορεί να αισθάνεται το παιδί σε μια δεδομένη στιγμή σας ενοχλεί ή είναι ένα συναίσθημα που δεν το εγκρίνετε, όπως η οργή ή ακόμη και το μίσος, θα πρέπει να δώσετε ένα όνομα σε αυτό το συναίσθημα και να εξηγήσετε στο παιδί σας ότι είναι φυσιολογικό να νιώθει έτσι. Το παιδί δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να πιστέψει ότι αυτά που αισθάνεται είναι «απαράδεκτα» και «ανεπίτρεπτα». Αν το επικρίνετε γι' αυτά που νιώθει θα του προκαλέσετε αισθήματα ντροπής αλλά και ενοχές που θα το οδηγήσουν σε εντελώς λανθασμένες σκέψεις, καθώς ενδέχεται να πιστέψει ότι ίσως έχει κάποιο πρόβλημα. Είναι εύκολο για εσάς να απορρίψετε κάποιο συναίσθημα του παιδιού ως πολύ πρώιμο ή ως ανάρμοστο, αλλά το παιδί δεν αντιλαμβάνεται έτσι την πραγματικότητα, το παιδί θα δεχτεί την απορριπτική σας στάση απέναντι στο συναίσθημά του ως απορριπτική στάση απέναντι στο ίδιο. Ό,τι κι αν σκέφτεται, ό,τι κι αν αισθάνεται το παιδί σας θα πρέπει να το αποδεχτείτε και να βοηθήσετε το παιδί σας να το αποδεχτεί κι εκείνο ως μια απολύτως φυσιολογική κατάσταση που συμβαίνει κατά καιρούς σε όλους. Πείτε του ότι και εσείς θυμώνετε, και εσείς κάποτε νιώθετε ζήλια ή αντιπάθεια και ότι απλά προσπαθείτε να σκεφτείτε κάτι θετικό για να απαλύνετε αυτά τα συναισθήματα. Είναι προτιμότερο να βοηθήσετε το παιδί σας να αποδεχτεί τα συναισθήματά του και έπειτα να επιχειρήσει να τα αντιμετωπίσει, από το να του πείτε ότι δεν είναι σωστό ή ότι είναι απαράδεκτο να νιώθει έτσι.

Ελεγχόμενες απογοητεύσεις

Αν θεωρήσουμε ότι τα στοιχεία που συνθέτουν και δημιουργούν την προσωπικότητα ενός ατόμου αντλούνται κυρίως από τις εμπειρίες του, θα πρέπει να δώσουμε ιδιαίτερη βαρύτητα σε όσες από αυτές είναι αρνητικές. Οι εμπειρίες που μας άφησαν μια άσχημη γεύση είναι συχνά αυτές που μας σημαδεύουν περισσότερο, καθώς είναι αυτές που μας απασχολούν περισσότερο. Είναι όμως κι αυτές που τελικά μας βοηθούν να γίνουμε καλύτεροι, πιο αποτελεσματικοί, περισσότερο έτοιμοι ώστε να αποφύγουμε στο μέλλον αντίστοιχες απογοητεύσεις. Με τη λογική αυτή και με δεδομένη τη διαμορφωτική δύναμη των αρνητικών εμπειριών, θα πρέπει οι γονείς να γνωρίζουν ότι μπορούν να βοηθήσουν το παιδί τους να διαμορφώσει το χαρακτήρα του, όχι μόνο μέσα από το παιχνίδι και τις ευτυχισμένες στιγμές αλλά και μέσα από τις αρνήσεις που θα αντιτάξουν στις απαιτήσεις του παιδιού τους. Όσο και αν θέλουμε ως γονείς να δούμε το παιδί μας να αποκτά οτιδήποτε επιθυμεί στη ζωή του και να μη χρειαστεί ποτέ να νιώσει την απογοήτευση του να μην μπορεί να έχει αυτό που θέλει, ξέρουμε ότι αυτό δεν μπορεί να συμβεί. Είναι επομένως προτιμότερο να θέτουμε από νωρίς όρια στις επιθυμίες του παιδιού και να του μάθουμε ότι κάποιες φορές δε θα μπορεί να παίρνει αυτό που θέλει, όσο και αν κλάψει, όσο και αν φωνάξει. Αποκαλούμε αυτές τις απογοητεύσεις ελεγχόμενες γιατί έχουν να κάνουν με κάτι όχι ιδιαίτερα σημαντικό και κάτι που οι γονείς το γνωρίζουν εκ των προτέρων, όπως είναι συνήθως ένα επιπλέον παιχνίδι ή γλυκό που ζητά το παιδί. Εννοείται φυσικά ότι προσφέρουμε στο παιδί τα παιχνίδια που του αρέσουν και τα ζητά, αλλά πάντοτε διατηρώντας ένα μέτρο, ώστε το παιδί να κατανοήσει ότι δεν μπορεί να ζητά συνέχεια όλο και περισσότερα. Αυτό είναι σίγουρα ένα δύσκολο μάθημα, όχι μόνο για το παιδί αλλά και για τους γονείς, καθώς θα πρέπει να αντέξουν το κλάμα και την απογοήτευση του παιδιού τους, αλλά το να είσαι γονιός συχνά σημαίνει ότι θα πρέπει να πάρεις αποφάσεις ή να θέσεις περιορισμούς που θα προκαλέσουν την έντονη δυσαρέσκεια του παιδιού.

Θετικές διατυπώσεις

Το να θέτουν οι γονείς περιορισμούς στο παιδί τους έχει να κάνει κυρίως με την απόκτηση παιχνιδιών, χρημάτων, γλυκών και ό,τι άλλο έχει να κάνει με εφήμερα υλικά αντικείμενα, δεν έχει να κάνει όμως για κανένα λόγο με περιορισμούς στην εμπιστοσύνη του παιδιού στον εαυτό του και στις δυνατότητές του. Μπορούμε να πούμε στο παιδί ότι δεν μπορεί να έχει το παιχνίδι που θέλει, διότι κοστίζει χρήματα που δεν μπορούμε τώρα να διαθέσουμε για την αγορά του, αλλά δε λέμε στο παιδί ότι δεν μπορεί να γίνει καλός στο ποδόσφαιρο ή ότι δεν μπορεί να γίνει καλός σε ό,τι άλλο έχει θέσει ως στόχο. Η ενίσχυση της αυτοπεποίθησης του παιδιού είναι μία από τις σημαντικότερες επιδιώξεις των γονιών, για την οποία θα πρέπει να εργάζονται με συνέπεια και σταθερότητα. Αν υπάρχει κάτι που μπορούν οι γονείς να προσφέρουν στο παιδί τους, που να έχει πραγματική αξία για το μέλλον του παιδιού, είναι να το βοηθήσουν να πιστέψει στον εαυτό του και να εκτιμήσει την προσωπική του αξία. Για να το πετύχετε, λοιπόν, αυτό θα πρέπει όχι μόνο να ενθαρρύνετε το παιδί να καταπιάνεται με ό,τι το ευχαριστεί αλλά και να το παροτρύνετε να δοκιμάζει τον εαυτό του σε νέες δραστηριότητες. Παράλληλα, σε κάθε μικρή του αδυναμία ή και αποτυχία, δε θα πρέπει να επισημαίνετε με κατηγορηματικό τρόπο το γεγονός ότι δεν τα κατάφερε. Είναι προτιμότερο να χρησιμοποιείτε αυτό που αποκαλούμε «θετικές διατυπώσεις», εννοώντας ότι οι προτάσεις που θα διατυπώνεται όταν σχολιάζετε τις επιδώσεις και τις προσπάθειες του παιδιού δε θα πρέπει να περιέχουν άρνηση. Αντί, δηλαδή, να πείτε «Δεν τα κατάφερες», είναι καλύτερο να πείτε «Την επόμενη φορά θα τα πας καλύτερα» ή «Είμαι σίγουρος ότι αν το δοκιμάσεις ξανά, θα το καταφέρεις μια χαρά». Ίσως μοιάζει λεπτομέρεια αυτή η διαφορά μεταξύ αρνητικής και καταφατικής διατύπωσης αλλά έχει μεγάλη σημασία στο πώς αντιλαμβάνεται το παιδί τη στάση σας απέναντί του. Αν χρησιμοποιείτε αρνητικές εκφράσεις, όπως: «Δεν μπορείς. Δεν τα κατάφερες. Δεν ήσουν αρκετά καλός.», είναι σα να λέτε στο παιδί ότι όχι μόνο δεν τα κατάφερε αλλά ότι εσείς δεν πιστεύετε ότι θα μπορούσε να τα καταφέρει. Ενώ με τη θετική διατύπωση είναι σα να θεωρείται εντελώς προσωρινή την αποτυχία που σημείωσε και ότι πιστεύετε ότι σίγουρα μπορεί στην πορεία να επιτύχει αυτό που θέλει.