Το παιχνίδι τους 12 πρώτους μήνες του μωρού

Ένα μωρό που κουνάει με ενθουσιασμό την κουδουνίστρα του ή πετάει την πιπίλα του στο πάτωμα ξανά και ξανά, δεν έχει βρει απλά ένα διασκεδαστικό παιχνίδι. Βρίσκεται το ίδιο σε μια συνεχή διαδικασία μάθησης. Κάθε πράξη που επαναλαμβάνει με επιμονή, αποτελεί μια προσπάθεια να ελέγξει τις κινήσεις του ή ίσως τις δικές σας αντιδράσεις. Όλα όσα είναι για εσάς δεδομένα για ένα μωρό που τα βλέπει για πρώτη φορά είναι άγνωστα και η μόνη λογική αντίδραση είναι να θελήσει να τα περιεργαστεί και γιατί όχι... να τα δοκιμάσει. Δοκιμάζει επομένως πώς μπορεί να επηρεάσει τα αντικείμενα με τις δικές του κινήσεις και δοκιμάζει πώς μπορεί να επηρεάσει εσάς με το κλάμα του ή με τις «πράξεις» του. Η διαδικασία βέβαια αυτή δε γίνεται συνειδητά καθώς το μωρό δεν κάνει συλλογισμούς, τουλάχιστον όχι όπως το καταλαβαίνουμε εμείς.

Αισθησιοκινητικό στάδιο ανάπτυξης

Το αισθησιοκινητικό είναι το πρώτο στάδιο ανάπτυξης ενός παιδιού και περιλαμβάνει το πρώτο έτος της ζωής του. Κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής το μωρό επιχειρεί να προσεγγίσει τον κόσμο που το περιβάλλει, κυρίως με τις αισθήσεις του. Προσπαθεί να αγγίξει όσα βλέπει και αργότερα να τα γευτεί, για να μπορέσει να κατανοήσει την υπόσταση κάθε αντικειμένου. Η γνωριμία όμως του μωρού με τα πρόσωπα και τα πράγματα που το περιβάλλουν είναι μια διαδικασία περίπλοκη που επιτυγχάνεται σταδιακά. Το πρώτο διάστημα μετά τη γέννηση οι αισθήσεις του μωρού δεν είναι πλήρως ανεπτυγμένες και το σώμα του δεν είναι αρκετά δυνατό για να του παρέχει αυτονομία στην κίνηση. Επιπλέον, η μνήμη ενός νεογέννητου είναι ουσιαστικά αδρανής και θα χρειαστούν αρκετοί μήνες μέχρι να μπορεί το μωρό να συγκρατεί εικόνες και πληροφορίες.

Ο μόνος τρόπος που έχει στη διάθεση του ένα μωρό για να γνωρίσει τα πράγματα γύρω του είναι η κίνηση. Αρχικά επικεντρώνεται στο ίδιο του το σώμα και προσπαθεί μέσα από επαναλαμβανόμενες κινήσεις να αντιληφθεί τις δυνατότητες και τη λειτουργία που έχουν τα χέρια, τα δάκτυλα και τα πόδια του. Θα χρειαστεί αρκετό καιρό για να κατανοήσει τη σχέση που αναπτύσσεται μεταξύ του εαυτού του, του σώματός του και του περιβάλλοντος. Μέσα από την κίνηση το μωρό βιώνει και γνωρίζει τη δική του ύπαρξη και την ανεξαρτησία του από τα αντικείμενα που το περιβάλλουν. Με τη βοήθεια της κίνησης θα μάθει σιγά - σιγά πώς το ίδιο μπορεί να επηρεάσει τα πράγματα που βρίσκονται γύρω του και τη σχέση που συνδέει τις δικές του κινήσεις με τις κινήσεις των αντικειμένων.

Το μωρό λοιπόν, κατά τη διάρκεια του αισθησιοκινητικού σταδίου ανάπτυξης, θα κατακτήσει τις εξής ουσιαστικές γνώσεις:

 Θα αντιληφθεί ότι αποτελεί μια αυτόνομη οντότητα ανεξάρτητη από τα αντικείμενα που το περιβάλλουν.
 Θα καταλάβει ότι ενώ κάποια πράγματα κινούνται ανεξάρτητα από αυτό άλλα επηρεάζονται από τη δική του κίνηση.
 Θα γνωρίσει μέσα από διαρκείς προσπάθειες τη σχέση μεταξύ πράξης και αποτελέσματος. Θα καταλάβει ότι κουνώντας το χέρι του κουνιέται και η κουδουνίστρα που κρατάει και ότι με τη δική του κίνηση προκαλείται ο ήχος του παιχνιδιού. Επίσης, θα αντιληφθεί ότι πετώντας ένα αντικείμενο κάτω μπορεί να κάνει και εσάς να κινηθείτε για να το μαζέψετε.
 Θα κατανοήσει παράλληλα ότι με τις δικές του αντιδράσεις μπορεί να επηρεάσει και τις δικές σας. Θα δει ότι με το κλάμα του σας φέρνει κοντά του και ότι με μια γκριμάτσα του σας κάνει να γελάτε.
 Καθώς θα ενισχύεται η μνήμη και η αντίληψή του θα κατανοήσει ότι τα πράγματα γύρω του υπάρχουν ακόμη και όταν δεν τα βλέπει. Θα καταλάβει δηλαδή τη μονιμότητα που διέπει τα αντικείμενα και τα πρόσωπα. Τους πρώτους μήνες το μωρό νομίζει ότι όταν κάτι δεν το βλέπει αυτό παύει και να υπάρχει. Σιγά - σιγά όμως θα συνειδητοποιήσει ότι τα παιχνίδια του υπάρχουν ακόμη και αν είναι κάπου που το ίδιο δεν μπορεί να τα δει.

Λειτουργικό ή αισθησιοκινητικό παιχνίδι

Στο πρώτο αυτό στάδιο ανάπτυξης η νοημοσύνη του παιδιού στηρίζεται αποκλειστικά σε αισθησιοκινητικές προσεγγίσεις των πραγμάτων. Το παιδί δηλαδή για να γνωρίσει τον κόσμο γύρω του βασίζεται μόνο στην κίνηση και τις αισθήσεις του. Επομένως, τα παιχνίδια που ταιριάζουν σε αυτήν την ηλικία πρέπει να προσφέρουν ερεθίσματα οπτικά και ακουστικά, να είναι ευχάριστα στην αφή και να είναι εύκολο για το μωρό να τα κινήσει.

Πρέπει να γνωρίζετε ότι η συνεισφορά του παιχνιδιού στη νοητική ανάπτυξη του μωρού είναι εξαιρετικά σημαντική και ότι μπορεί να επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό την περαιτέρω ανάπτυξή του. Τα διάφορα ερεθίσματα, (οπτικά, ακουστικά και αφής) μπορούν να ενεργοποιήσουν τα αντίστοιχα κέντρα ελέγχου στον εγκέφαλο του μωρού και να ενισχύσουν την εξέλιξή τους. Είναι άλλωστε αποδεδειγμένο ότι μωρά που δεν έρχονται σε επαφή με ποικίλα ερεθίσματα δεν κατορθώνουν να ακολουθήσουν τους ρυθμούς ανάπτυξης των μωρών που μεγαλώνουν σε «εμπλουτισμένο» περιβάλλον.

Εμπλουτισμένο είναι το περιβάλλον που προσφέρει στο μωρό άφθονα οπτικά και ακουστικά ερεθίσματα και προκαλεί αρκετά την περιέργεια του μωρού ώστε να το θέσει σε διαδικασία διερεύνησης του χώρου. Με απλά λόγια ένας χώρος με πολλά και έντονα χρώματα, με μουσική και ομιλίες, με πολλά και διάφορα αντικείμενα - παιχνίδια. Ένας χώρος τόσο ασφαλής ώστε το μωρό να μπορεί ανενόχλητο να κινείται και να περιεργάζεται κάθε τι, χωρίς να κινδυνεύει και χωρίς να αναγκάζεστε να το σταματάτε από τις εξερευνήσεις του.

Παιχνίδια για μωρά ενός έως τριών μηνών

• Παιχνίδια με έντονες χρωματικές αντιθέσεις για να κεντρίζουν το ενδιαφέρον του μωρού.
• Τοποθετήστε πάνω από την κούνια ένα από τα παιχνίδια που συνδυάζουν μουσική, χρώματα και κίνηση. Το μωρό θα παρατηρεί με ενθουσιασμό μια τέτοια ποικιλία ερεθισμάτων.
• Κουδουνίστρα με έντονα χρώματα και ευχάριστο ήχο.
• Βιβλία με μαλακές πάνινες επιφάνειες και όμορφους χρωματικούς συνδυασμούς.

Τον πρώτο μήνα η όραση του μωρού δεν έχει αναπτυχθεί πλήρως γι' αυτό και διακρίνει κυρίως τα έντονα χρώματα. Σύντομα όμως θα μπορεί να ξεχωρίσει πολλά χρώματα και θα είναι σε θέση να βλέπει και αντικείμενα σε μεγάλη απόσταση. Τους πρώτους μήνες δείχνει προτίμηση στα έντονα χρώματα και στις έντονες χρωματικές αντιθέσεις. Του αρέσει επίσης να παρατηρεί τα πρόσωπα των ανθρώπων και ενθουσιάζεται με τις διάφορες γκριμάτσες που κάνουν. Μπορείτε να τοποθετήσετε έναν άθραυστο καθρέφτη στην κούνια του ώστε να μπορεί να βλέπει τον εαυτό του και να περιεργάζεται το πρόσωπό του. Επίσης, μπορείτε να του τραγουδάτε ή να βάζετε απαλή μουσική που θα του δημιουργεί συναισθήματα ηρεμίας.

Παιχνίδια για μωρά τεσσάρων έως επτά μηνών

• Παιχνίδια που με την κίνηση ή το άγγιγμα παίζουν μουσική ή παράγουν κάποιον ευχάριστο ήχο.
• Περιοδικά με έγχρωμες φωτογραφίες.
• Παιχνίδια κατάλληλα για να ενθαρρύνουν το μωρό να κινεί τα χέρια και τα δάχτυλά του.
• Μουσικά παιχνίδια με έντονα χρώματα και επιφάνεια ευχάριστη στην αφή.

Το μωρό συνεχίζει να ενθουσιάζεται με την εικόνα του στον καθρέφτη αλλά και με το πρόσωπο των γονιών του. Σταδιακά είναι σε θέση να ελέγχει καλύτερα τις κινήσεις των χεριών του και μπορεί να ασχοληθεί με παιχνίδια που απαιτούν μεγαλύτερη ευχέρεια στις κινήσεις. Η μουσική, το τραγούδι σας αλλά και η ομιλία σας παραμένουν για το μωρό μια ιδιαίτερη πηγή απόλαυσης. Μπορείτε να πάρετε το μωρό σας αγκαλιά και να χορέψετε μαζί, εσείς θα τραγουδάτε και εκείνο θα σας συνοδεύει με τους δικούς του ιδιαίτερους ήχους.

Παιχνίδια για μωρά οχτώ έως δώδεκα μηνών

• Κύβοι καθώς και άλλα παιχνίδια που μπορεί να τα βάζει το ένα πάνω στο άλλο.
• Αυτοκινητάκια, κούκλες και πάνινα αρκουδάκια.
• Μπάλες και ό,τι άλλο μπορεί το μωρό να σπρώχνει και να μετακινεί.
• Κουτιά ή μικρούς κουβάδες και μικρότερα αντικείμενα για να τα βάζει μέσα.
• Ένα ψεύτικο τηλέφωνο για τις προσωπικές του συνομιλίες.

Το μωρό θα μπορεί σταδιακά να κινείται μέσα στο σπίτι και να χειρίζεται με μεγαλύτερη δεξιότητα τα χέρια του. Κάθε αντικείμενο μέσα στο σπίτι θα αποτελεί και ένα πιθανό παιχνίδι για το μωρό, γι' αυτό θα πρέπει να έχετε φροντίσει να μην υπάρχει γύρω του τίποτα το επικίνδυνο. Μπορείτε να προμηθεύσετε το μωρό με κάθε είδους αντικείμενο αρκεί να μην μπορεί να το σπάσει και να μην έχει μικρά κομμάτια που θα μπορούσε το μωρό να τα καταπιεί. Φροντίσετε έτσι ώστε ο χώρος να είναι ασφαλής και μην ανησυχείτε, το μωρό θα βρίσκει μόνο του πληθώρα τρόπων για να διασκεδάζει.

Η συμβολή του παιχνιδιού στην ανάπτυξη του μωρού!

Μην ξεχνάτε ότι με το παιχνίδι το μωρό κατορθώνει να γνωρίσει το χώρο γύρω του αλλά και τον εαυτό του. Με τις διάφορες δραστηριότητες το μωρό εξασκεί τις κινητικές του ικανότητες και ενδυναμώνει το σώμα του, ενώ παράλληλα ενισχύει τη νοητική του ανάπτυξη. Το παιχνίδι είναι το μέσο για να μπορέσει το μωρό να αναπτύξει πλήρως τις δυνατότητές του και να κατορθώσει να βρίσκεται σε μια διαρκή εξέλιξη. Επιπλέον, το παιχνίδι είναι μια εξαιρετική πηγή χαράς για το παιδί και οτιδήποτε προσφέρει χαρά στα παιδιά αλλά και στους ενήλικες είναι από μόνο του πολύτιμο!