Διαζύγιο και παιδιά

Διαζύγιο και παιδιά

Η διαδικασία του διαζυγίου αποτελεί πηγή έντονου άγχους τόσο για τους γονείς όσο και για τα παιδιά. Κι ενώ οι αντιδράσεις κάθε παιδιού εξαρτώνται από την ηλικία του, την ιδιαίτερη προσωπικότητά του αλλά και τις συνθήκες που επικρατούν στο σπίτι κατά τη διάρκεια του διαζυγίου, σε πολλές περιπτώσεις τα συναισθήματα που βιώνουν τα παιδιά είναι θλίψη, απογοήτευση, θυμός και άγχος, χωρίς να λείπουν και εντονότερα ξεσπάσματα που προκαλούνται από την πίεση όλων αυτών των συναισθημάτων. Το θετικό είναι ότι οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά τους να αντιμετωπίσουν ηπιότερα τις επιπτώσεις του διαζυγίου. Μπορούν να ελαχιστοποιήσουν την ένταση που προκαλεί η διαδικασία αυτή, με το να δείχνουν υπομονή καθώς όλα τα μέλη της οικογένειας προσαρμόζονται σταδιακά στις νέες συνθήκες της ζωής τους αλλά και με το να απαντούν με ειλικρίνεια σε κάθε απορία και ανησυχία που εκφράζουν τα παιδιά τους σχετικά με το τι συνέβη και το τι πρόκειται να επακολουθήσει.

Πώς θα μιλήσουμε στα παιδιά για το διαζύγιο;

Όταν αποφασίσετε ότι ο γάμος σας δεν μπορεί πλέον να συνεχιστεί, θα πρέπει να ενημερώσετε  έγκαιρα τα παιδιά σας. Αν και δεν υπάρχει ένας εύκολος τρόπος να ανακοινώσετε την απόφασή σας αυτή, καλό είναι στη συζήτηση να είναι παρόντες και οι δύο γονείς, διατηρώντας καθόλη τη διάρκεια ένα πολιτισμένο επίπεδο χωρίς φωνές, θυμό, ένταση και εκνευρισμό. Η συζήτηση θα πρέπει να είναι προσαρμοσμένη στην ηλικία, την προσωπικότητα και το επίπεδο ωριμότητας των παιδιών και θα πρέπει να έχει ως αντικειμενικό στόχο να περάσει ένα πάρα πολύ βασικό μήνυμα: "Το διαζύγιο είναι μεταξύ της μαμάς και του μπαμπά και δεν έχει καμία σχέση με τα παιδιά." Τα περισσότερα παιδιά θα αισθανθούν ότι έχουν κι εκείνα μερίδιο της ευθύνης ακόμη και όταν οι γονείς θα τα έχουν διαβεβαιώσει για το αντίθετο, γι' αυτό θα πρέπει να φροντίσετε να τα διαβεβαιώνετε συνεχώς ότι εκείνα δεν έχουν καμία σχέση με το διαζύγιο και ότι και οι δύο θα συνεχίσετε να τα αγαπάτε και να τα φροντίζετε άσχετα από το μεταξύ σας χωρισμό.

Θα πρέπει να δώσετε στα παιδιά αρκετές πληροφορίες για να προετοιμαστούν όσο καλύτερα γίνεται για τις αλλαγές που θα προκύψουν στη ζωή τους λόγω του διαζυγίου. Προσπαθήστε να απαντήσετε στις ερωτήσεις τους όσο πιο ειλικρινά μπορείτε αλλά με τρόπο που να μπορούν να καταλάβουν και να αποδεχτούν. Μην ξεχνάτε, άλλωστε, ότι τα παιδιά δε χρειάζεται να γνωρίζουν κάθε επίπονη λεπτομέρεια όσων έχουν διαμειφθεί μεταξύ σας, χρειάζεται απλώς να ξέρουν αρκετά για να κατανοήσουν πλήρως πώς θα αλλάξει η ζωή τους μετά το διαζύγιο. Με τα πολύ μικρά παιδιά είναι καλύτερο να δώσετε πολύ απλές εξηγήσεις, λέγοντας για παράδειγμα: «Η μαμά και ο μπαμπάς θα μένουν πλέον σε διαφορετικά σπίτια για να μη μαλώνουν τόσο πολύ αλλά και οι δύο σας αγαπάμε πάρα πολύ και αυτό δεν πρόκειται να αλλάξει.» Τα μεγαλύτερα παιδιά βέβαια και ιδίως οι έφηβοι θα έχουν ήδη σαφέστερη γνώση για το συμβαίνει ανάμεσά σας και οι δικές τους ερωτήσεις μπορεί να είναι δυσκολότερες. Δεν είναι απίθανο να σας ρωτήσουν για πράγματα που έχουν ακούσει τυχαία κατά τη διάρκεια κάποιου καυγά σας και γι' αυτό θα πρέπει να είστε έτοιμοι να δώσετε εξηγήσεις για πιο επίπονα ζητήματα που ίσως φτάνουν μέχρι τις βαθύτερες αιτίες του διαζυγίου.

Καλό είναι να εξηγήσετε στα παιδιά που έχουν αναστατωθεί από τα νέα του χωρισμού ότι αναγνωρίζετε τα συναισθήματά τους και ότι ενδιαφέρεστε για το πώς νιώθουν, διαβεβαιώνοντάς τα παράλληλα ότι είναι απόλυτα φυσιολογικό να αισθάνονται ένταση ή και θυμό για ό,τι συμβαίνει. Είναι σημαντικό να ζητήσετε συγνώμη από τα παιδιά σας για την αναστάτωση που τους προκαλείτε με την απόφασή σας αυτή, ζητώντας τους να σας πουν τι θα μπορούσατε να κάνετε ώστε να αισθανθούν καλύτερα.

Πώς ενδέχεται να αντιδράσουν τα παιδιά;

Η αλήθεια είναι ότι δεν υπάρχει τρόπος να προβλεφθεί το πώς θα αντιδράσει ένα παιδί στο διαζύγιο των γονιών του κι αυτό γιατί υπάρχουν πολλοί παράγοντες που επηρεάζουν τη συμπεριφορά ενός παιδιού. Αν το παιδί είναι μικρότερο των δύο ετών είναι πιθανό κατά τη διάρκεια του διαζυγίου να παλινδρομήσει σε συμπεριφορές βρέφους, γυρνώντας έτσι σε μια ηλικία μεγαλύτερης ασφάλειας. Γεγονός που μπορεί να παρατηρηθεί ακόμη και σε παιδάκια μεγαλύτερης ηλικίας (3 - 5 ετών), τα οποία πέρα από την παλινδρόμηση σε συμπεριφορές προγενέστερων ηλικιών θα έχουν και την πεποίθηση ότι τα ίδια ευθύνονται για το διαζύγιο των γονιών τους και θα βιώνουν έντονα συναισθήματα ενοχής και άγχους. Ιδίως αν την ώρα που τσακώνεστε αναφέρετε συνέχεια το όνομα του παιδιού εκείνο θα πιστέψει ότι έχει την αποκλειστική ευθύνη για το χωρισμό σας και θα αισθανθεί ακόμη πιο άσχημα. Δεν πρέπει να ξεχνάτε ότι τα μικρά παιδιά δεν μπορούν να καταλάβουν ότι υπάρχουν γεγονότα που γίνονται ανεξάρτητα από εκείνα. Πιστεύουν πως οτιδήποτε συμβαίνει γύρω τους γίνεται γιατί εκείνα έκαναν κάποιο λάθος.

Θα πρέπει, φυσικά, να είστε προετοιμασμένοι ακόμη και για εκρηκτικές αντιδράσεις από μέρους των παιδιών καθώς ποτέ δεν μπορούμε εκ των προτέρων να γνωρίζουμε ποια μπορεί να είναι η αντίδρασή τους στο άκουσμα μιας τέτοιας είδησης. Σεβαστείτε την αντίδραση των παιδιών σας και πείτε τους ότι θα είστε διαθέσιμοι να συζητήσετε μαζί τους για το θέμα αυτό όποτε εκείνα νιώσουν έτοιμα. Μερικές φορές, πάντως, τα παιδιά προσπαθούν να ευχαριστήσουν τους γονείς τους προσποιούμενα ότι όλα είναι εντάξει ή προσπαθούν να αποφύγουν δυσάρεστα συναισθήματα λέγοντας ότι δεν αισθάνονται θυμό ή στενοχώρια λόγω του διαζυγίου.

Πάντως, ακόμη και μετά την ολοκλήρωση του διαζυγίου, όταν πια τα παιδιά θα έχουν μπει ξανά σε μια καθημερινή ρουτίνα και θα έχουν πάψει να εκδηλώνουν έντονες αντιδράσεις απέναντι στους γονείς τους, το διαζύγιο θα συνεχίσει να τους δημιουργεί ένα έντονο αίσθημα απώλειας. Παρόλο που θα έχουν συνηθίσει τις νέες ισορροπίες στη ζωή τους, όταν θα έρχονται ημέρες γιορτών, γενεθλίων ή διακοπών, η ανάμνηση της κοινής οικογενειακής ζωής θα επανέρχεται δημιουργώντας τους μια έντονη επιθυμία να δουν τους γονείς του ξανά μαζί. Έχει παρατηρηθεί πως τα παιδιά ακόμη κι αν η συμβίωση των γονιών τους δεν ήταν ποτέ αρμονική συνεχίζουν να επιθυμούν την επανένωση της οικογένειάς τους και δυσκολεύονται να αποδεχτούν τον οριστικό χαρακτήρα του διαζυγίου.

Πώς να βοηθήσετε τα παιδιά να αποδεχτούν το διαζύγιο.

Ανεξάρτητα από το ποια θα είναι η αντίδραση των παιδιών στο άκουσμα των νέων αυτών, θα πρέπει να είστε έτοιμοι να τα ενημερώσετε για το πώς θα είναι η ζωή τους μετά το διαζύγιο. Θα πρέπει να τους εξηγήσετε σε ποιο σπίτι θα μένουν, σε ποιο σχολείο θα πηγαίνουν και πώς θα επηρεαστούν οι μέχρι τώρα εξωσχολικές τους δραστηριότητες. Αν πρόκειται να μετακομίσουν σε άλλη περιοχή θα πρέπει να τους εξηγήσετε ότι αυτό θα σημάνει αλλαγή σχολείου, ενδεχομένως απομάκρυνση από τους φίλους τους αλλά και μια γενικότερη αλλαγή στην καθημερινότητά τους. Είναι φυσικά προτιμότερο το διαζύγιο να επηρεάσει όσο το δυνατό λιγότερο τη μέχρι τώρα ρουτίνα των παιδιών, ώστε να μπορέσουν να επανέλθουν γρηγορότερα σε φυσιολογικούς ρυθμούς αλλά αυτό φυσικά δεν είναι πάντοτε εύκολο ή εφικτό.

Η αλήθεια είναι ότι δεν υπάρχει τρόπος να προφυλάξετε πλήρως τα παιδιά από τις συνέπειες του διαζυγίου, μπορείτε όμως να θέσετε την ευθύνη που έχετε απέναντι σε αυτά ως το μέτρο που θα καθορίζει κάθε σας πράξη καθόλη τη διάρκεια του διαζυγίου. Θα πρέπει να διαχωρίσετε τις μεταξύ σας διαφορές από την υποχρέωση που έχετε απέναντι στα παιδιά, έτσι ώστε να μπορείτε να συνεργαστείτε αρμονικά για οτιδήποτε τα αφορά. Εκείνο που διασώζει τα παιδιά από ένα διαζύγιο και κάποιες φορές τα βοηθά να ξεπεράσουν σχεδόν αλώβητα αυτή την επώδυνη περίοδο είναι η αγάπη των γονιών τους. Αν κατορθώσετε να ολοκληρώσετε τη διαδικασία του διαζυγίου φροντίζοντας κάθε στιγμή το παιδί σας να νιώθει ότι και οι δύο το αγαπάτε στο μέγιστο δυνατό βαθμό, τότε θα μπορέσετε να διαφυλάξετε την πολύτιμη αίσθηση ασφάλειας και αποδοχής που το παιδί έχει ανάγκη να αισθάνεται.

Επειδή, βέβαια, δεν είναι πάντοτε εύκολο να διατηρήσετε τις ισορροπίες θα ήταν προτιμότερο να ζητήσετε την καθοδήγηση ενός ειδικού για το πώς θα πρέπει να αντιμετωπίσετε τις ιδιαίτερες ανάγκες ενός παιδιού. Ο παιδίατρός σας ή ένας παιδοψυχολόγος θα μπορέσουν να σας κατευθύνουν κατάλληλα ώστε να μπορέσετε να αντιμετωπίσετε με σωστό τρόπο τις δυσκολίες που θα ανακύψουν κατά τη διάρκεια του διαζυγίου. Καθώς θα είναι ακόμη δυσκολότερο τόσο για εσάς όσο και για το παιδί να ξεκινήσετε τη διαδικασία ενός διαζυγίου όντας ακόμη ανέτοιμοι να δώσετε απαντήσεις στο παιδί και να διαχειριστείτε κατάλληλα τις αντιδράσεις του.