Επιλόχεια κατάθλιψη

Επιλόχεια κατάθλιψη

Είτε γίνεστε μητέρα για πρώτη φορά είτε για τέταρτη, οι αμέσως επόμενες μέρες και εβδομάδες μετά τον τοκετό μπορεί να είναι γεμάτες όχι μόνο με ενθουσιασμό και χαρά αλλά και με συναισθήματα θλίψης. Πολλές μητέρες βιώνουν μεγάλες αλλαγές στη διάθεσή τους που ποικίλουν από μια σύντομη και ήπια επιλόχεια θλίψη έως μια διαρκέστερη βαθιά κλινική κατάθλιψη, γνωστή και ως επιλόχεια κατάθλιψη. Τα συναισθήματα θλίψης και κατάθλιψης μετά από τη γέννα ενός παιδιού είναι πολύ πιο συνηθισμένα απ' ότι οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν. Είναι σημαντικό οι νέες μητέρες και οι οικείοι τους να αναγνωρίσουν τα συμπτώματα της επιλόχειας κατάθλιψης και να στραφούν σε κάποιον εξειδικευμένο γιατρό να αναζητήσουν βοήθεια. Με κατάλληλη στήριξη από τα μέλη της οικογένειας και φίλους, καθώς και με την κατάλληλη θεραπεία οι μητέρες που αντιμετωπίζουν σε οποιοδήποτε βαθμό επιλόχεια κατάθλιψη μπορούν να ξεπεράσουν το πρόβλημα αυτό και να γίνουν ξανά χαρούμενες και γεμάτες ενθουσιασμό για το μητρικό τους ρόλο.

Επιλόχεια θλίψη

Ένα πολύ μεγάλο ποσοστό γυναικών βιώνουν αυτό που αποκαλούμε επιλόχεια θλίψη, αισθάνονται δηλαδή λυπημένες και συχνά κατακλύζονται από έντονα συναισθήματα που τις αναστατώνουν. Η επιλόχεια θλίψη ξεκινά από τη μέρα του τοκετού και προκαλεί μια έντονη εναλλαγή συναισθημάτων στη νέα μητέρα, η οποία ενώ τη μία στιγμή είναι γεμάτη χαρά μετά από λίγο νιώθει την ανάγκη να βάλει τα κλάματα ή αισθάνεται μια πλημμύρα ανάμικτων συναισθημάτων. Η μητέρα μπορεί να αισθάνεται θλιμμένη, λυπημένη, να είναι ευέξαπτη, να αισθάνεται αποθαρρημένη, κουρασμένη και δυστυχισμένη. Τα συναισθήματα αυτά που προκαλεί η επιλόχεια θλίψη μπορεί να κρατήσουν λίγες μόλις μέρες ή να εξακολουθήσουν μέχρι και για δύο εβδομάδες.

Η εναλλαγή έντονων συναισθημάτων που επιφέρει η επιλόχεια θλίψη προέρχεται από την ξαφνική αλλαγή στα επίπεδα ορμονών που επιφέρει ο τοκετός. Τα επίπεδα των οιστρογόνων και της προγεστερόνης που είχαν αυξηθεί κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης πέφτουν απότομα μετά τη γέννηση του μωρού και αυτή η αλλαγή μπορεί να επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό τη διάθεση της μητέρας. Οι γυναικείες αυτές ορμόνες επιστρέφουν στα επίπεδα που είχαν πριν την εγκυμοσύνη μέσα σε μια εβδομάδα περίπου. Καθώς, πάντως, τα επίπεδα των ορμονών εξισορροπούνται και επιστρέφουν στις φυσιολογικές τους τιμές, η επιλόχεια θλίψη υποχωρεί από μόνη της χωρίς να χρειαστεί κάποια φαρμακευτική αγωγή.

Τι μπορείτε να κάνετε...

Αρκετή ξεκούραση, καλή διατροφή και η στήριξη φίλων και συγγενών θα σας βοηθήσουν αρκετά, καθώς το να είστε εξαντλημένη από την κούραση και την ένταση των ημερών σε συνδυασμό με την έλλειψη ύπνου και το άγχος που έχετε για τη φροντίδα του μωρού μπορούν να πυροδοτήσουν αλλά και να ενισχύσουν τα συναισθήματα θλίψης και κατάθλιψης.

Για να αντιμετωπίσουν την επιλόχεια θλίψη οι νέες μητέρες θα πρέπει να ζητήσουν και να αποδεχτούν τη βοήθεια των δικών τους ανθρώπων τις πρώτες μέρες ή και εβδομάδες μετά τον τοκετό. Αφήστε τα μέλη της οικογένειάς σας ή φιλικά σας πρόσωπα να αναλάβουν τις εξωτερικές δουλειές, τα ψώνια και το καθάρισμα του σπιτιού αλλά και τη φροντίδα του μωρού. Αφήστε κάποιον άλλο να προετοιμάσει το φαγητό και να προσέχει το μωρό όσο εσείς κάνετε ένα χαλαρωτικό μπάνιο και ξαπλώνετε για λίγη ώρα. Ξεκουραστείτε όσο περισσότερο μπορείτε και τραφείτε σωστά. Επιπλέον, το να συζητάτε για τα συναισθήματά σας με δικούς σας ανθρώπους ή άλλες νέες μητέρες, μπορεί να σας βοηθήσει να μη νιώθετε μόνη και να συνειδητοποιήσετε ότι έχετε την υποστήριξη των ανθρώπων που σας αγαπούν. Δε χρειάζεται να κρατάτε τα δάκρυά σας αν νιώθετε την ανάγκη να κλάψετε αρκεί να μην αφήνεστε σε όλες τις αρνητικές σκέψεις που σας έχουν κατακλύσει. Αφήστε την επιλόχεια θλίψη να κάνει τον κύκλο της και να υποχωρήσει.

Αν, όμως, τα συναισθήματα αυτά διαρκέσουν για δύο εβδομάδες ή και περισσότερο καλό είναι να μιλήσετε με το γιατρό σας για να εξακριβώσετε μήπως η αιτία της συναισθηματικής πτώσης που βιώνετε είναι η επιλόχεια κατάθλιψη.

Επιλόχεια κατάθλιψη

Για κάποιες γυναίκες τα συναισθήματα θλίψης και εξάντλησης είναι βαθύτερα και διαρκούν περισσότερο από την επιλόχεια θλίψη. Περίπου το 10% των νέων μητέρων βιώνουν επιλόχεια κατάθλιψη, η οποία είναι μια πραγματική κλινική κατάθλιψη που προκαλείται από τη γέννηση του μωρού. Μερικές φορές, μάλιστα, οι νέες μητέρες διστάζουν να μιλήσουν στους άλλους για την κατάθλιψή τους. Είναι πολύ σύνηθες να σκέφτονται ότι δε θα έπρεπε να αισθάνονται έτσι, ότι έχουν ένα υπέροχο νέο μωρό και ότι θα έπρεπε να είναι χαρούμενες. Σκέψεις όπως αυτές κάνουν τις νέες μητέρες να αντιλαμβάνονται την κατάθλιψη που βιώνουν ως μια προσωπική τους αποτυχία. Αυτό όμως δεν είναι αλήθεια. Η επιλόχεια κατάθλιψη είναι μια ασθένεια και μπορεί να αντιμετωπιστεί με την κατάλληλη θεραπεία

Η επιλόχεια κατάθλιψη συνήθως ξεκινά δύο με τρεις εβδομάδες μετά τον τοκετό αλλά μπορεί να ξεκινήσει και οποιαδήποτε άλλη χρονική στιγμή, λίγες μόλις μέρες ή και μήνες μετά τη γέννηση του μωρού. Μια γυναίκα με επιλόχεια κατάθλιψη μπορεί να αισθάνεται θλίψη, διάθεση να βάλει τα κλάματα, απελπισία, απόγνωση, να έχει αποθαρρυνθεί, να αισθάνεται ανίκανη ή μόνη. Επίσης, ενδέχεται:

• Να έχει δυσκολίες στο να συγκεντρωθεί και να ολοκληρώσει ακόμη και καθημερινές δραστηριότητες ρουτίνας.
• Να έχει χάσει την όρεξή της και να μην την ενδιαφέρει καθόλου το φαγητό.
• Να αισθάνεται αδιαφορία για το μωρό της και να μην μπορεί να δεθεί μαζί του.
• Να νιώθει απόγνωση για την κατάστασή της και να πιστεύει ότι δεν υπάρχει καμία ελπίδα βελτίωσης της ζωής της.
• Να αισθάνεται ότι περνά τις μέρες της χωρίς να μπορεί να νιώσει χαρά, ενθουσιασμό ή ενδιαφέρον για τίποτα.

Τα συναισθήματα αυτά είναι επίπονα για μια γυναίκα ειδικά όταν τα βιώνει μετά την απόκτηση του μωρού, σε μια περίοδο δηλαδή που έχει εξιδανικευτεί ως η κατ' εξοχήν καλύτερη περίοδος στη ζωή μιας γυναίκας.

Η επιλόχεια κατάθλιψη μπορεί να επηρεάσει οποιαδήποτε γυναίκα αλλά για κάποιες γυναίκες ενδέχεται να υπάρχει υψηλότερος κίνδυνος. Γυναίκες που έχουν αντιμετωπίσει κατάθλιψη και σε άλλη περίοδο της ζωής τους ή έχουν ένα ή και περισσότερους συγγενείς που έχουν κατά καιρούς εμφανίσει κατάθλιψη, ενδέχεται να έχουν μια γενετική ή κληρονομική τάση να εμφανίσουν επιλόχεια κατάθλιψη.

Στις περισσότερες περιπτώσεις η επιλόχεια κατάθλιψη σχετίζεται με τη διακύμανση των ορμονών που επηρεάζουν τη διάθεση και την ενέργεια της νέας μητέρας. Τα επίπεδα οιστρογόνων και προγεστερόνης πέφτουν κατακόρυφα μετά τη γέννηση του μωρού αλλά είναι πιθανό να υπάρξει και δυσλειτουργία του θυρεοειδούς.

Εάν τα συναισθήματα θλίψης και κατάθλιψης είναι έντονα, διαρκούν το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας για αρκετές ημέρες στη σειρά ή αισθάνεστε έτσι για περισσότερο από μια εβδομάδα καλό είναι να μιλήσετε με το γιατρό σας. Σε περίπτωση, μάλιστα, που η νέα μητέρα νιώθει ότι θέλει να τα παρατήσει, ότι η ζωή της δεν αξίζει πια και έχει αρχίσει να σκέφτεται την αυτοκτονία, η επικοινωνία με το γιατρό θα πρέπει να γίνεται άμεσα.

Η επιλόχεια κατάθλιψη μπορεί να διαρκέσει αρκετούς μήνες ή και περισσότερο αν δεν αντιμετωπιστεί κατάλληλα, ενώ με τη βοήθεια του γιατρού η μητέρα θα μπορέσει να επανέλθει σε μια φυσιολογική κατάσταση γρηγορότερα. Η θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει συζήτηση ή φαρμακευτική αγωγή ή και τα δύο. Παράλληλα, σωστή διατροφή, άσκηση, ξεκούραση και η υποστήριξη φιλικών προσώπων μπορούν να βοηθήσουν αρκετά. Μπορεί να χρειαστούν μερικές εβδομάδες θεραπείας για να αισθανθεί η μητέρα καλύτερα, χωρίς να αποκλείεται αυτό να συμβεί και πολύ νωρίτερα. Μπορείτε να ρωτήσετε το γιατρό σας για το πόσος καιρός θα χρειαστεί μέχρι να αισθανθείτε καλύτερα καθώς και για το τι θα πρέπει να κάνετε και πώς να φροντίζετε τον εαυτό σας μέχρι η θεραπεία να αποδώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα.

Επιλόχεια ψύχωση

Μια σοβαρότερη αλλά και πολύ πιο σπάνια περίπτωση είναι η επιλόχεια ψύχωση. Επηρεάζει περίπου 1 στις 1.000 γυναίκες που αποκτούν παιδί και εμφανίζεται μέσα στον πρώτο μήνα μετά τον τοκετό. Χαρακτηρίζεται από ψευδαισθήσεις, όπως το να ακούει η μητέρα φωνές ή να βλέπει πράγματα που δεν υπάρχουν και από συναισθήματα παράνοιας. Η μητέρα που εμφανίζει επιλόχεια ψύχωση ενδέχεται να κάνει παράλογες σκέψεις για το μωρό της, όπως ότι το μωρό είναι δαιμονισμένο ή ότι η ίδια πρέπει να τραυματίσει τον εαυτό της ή και το μωρό. Η κατάσταση αυτή μπορεί να είναι εξαιρετικά σοβαρή και οι νέες μητέρες που εμφανίζουν τέτοιου είδους συμπτώματα θα πρέπει να λαμβάνουν άμεση ιατρική βοήθεια.

Κατανοώντας τις αλλαγές που ακολουθούν τον τοκετό

Οι νέες μητέρες βιώνουν παράλληλα αλλαγές σε πολλές πτυχές της ζωής τους το διάστημα που ακολουθεί τον τοκετό. Πέρα από τις αλλαγές που επέρχονται στα επίπεδα των ορμονών και οι οποίες επηρεάζουν τη διάθεση της μητέρας, υπάρχουν σημαντικές σωματικές και συναισθηματικές αλλαγές καθώς και αλλαγές που αφορούν την καθημερινότητά τους, που έχουν μεγάλο αντίκτυπο στην ψυχολογία της νέας μητέρας.

Σωματικές αλλαγές: Η εγκυμοσύνη προκαλεί πολλές σωματικές αλλαγές και η διαδικασία του τοκετού είναι εξαιρετικά απαιτητική για τη γυναίκα. Το σώμα της νέας μητέρας χρειάζεται χρόνο για να επανέλθει μετά τον τοκετό και μάλιστα, πέρα από το αίσθημα εξάντλησης που βιώνουν οι γυναίκες, ενδέχεται να νιώθουν συναισθηματικά κενές αλλά και άβολα με το σώμα τους.

Συναισθηματικές αλλαγές: Ο ρόλος που αναλαμβάνει η νέα μητέρα καθώς και οι ευθύνες που επωμίζεται ενδέχεται να της προκαλούν μεγάλη ένταση. Χρειάζεται χρόνος για να συνηθίσουν τη νέα τους κατάσταση αλλά και να κατανοήσουν πλήρως το μέγεθος των αλλαγών που έχουν επέλθει στην προσωπική τους ζωή με τον ερχομό του μωρού, καθώς ακόμη και αν η νέα μητέρα προετοίμαζε τον εαυτό της κατά τους μήνες της εγκυμοσύνης, η πραγματικότητα είναι πάντοτε κάτι το διαφορετικό. Είναι αναμενόμενο η νέα μητέρα να αισθάνεται έντονο άγχος και να έχει αρκετές ανησυχίες για το πώς θα αντιμετωπίσει τα νέα δεδομένα. Κάποιες μητέρες, άλλωστε, είναι πιθανό να έχουν επιπλέον άγχος το οποίο να μη σχετίζεται άμεσα με τη γέννηση του μωρού, μπορεί να υπάρχουν γενικά δύσκολες καταστάσεις στη ζωή τους και να μην έχουν στήριξη από κανέναν. Δυσκολίες στο γάμο τους, μια επισφαλής οικονομική κατάσταση ή κάποιο άλλο σημαντικό γεγονός στη ζωή τους που συμβαίνει παράλληλα με τη γέννηση του μωρού, όπως μια μετακόμιση ή η απώλεια της εργασίας τους, μπορούν να επαυξήσουν αρκετά τα συναισθήματα άγχους.

Αλλαγές στον τρόπο ζωής: Το βρέφος συνοδεύεται από μια πληθώρα αναγκών που πρέπει να καλυφθούν από τη μητέρα του, η οποία θα πρέπει να αφιερώσει ένα μεγάλο μέρος του χρόνου και της ενέργειάς της. Για τις γυναίκες που γίνονται μητέρες για πρώτη φορά υπάρχουν πολλά που πρέπει να μάθουν για την κάλυψη των βασικών αναγκών του μωρού, καθώς θα πρέπει να το κοιμίζουν, να το ταΐζουν, να το πλένουν αλλά και να το παρηγορούν. Υπάρχει μια σειρά νέων τρόπων και νέων ρουτινών στη ζωή της μητέρας που πρέπει να εδραιωθούν. Το πρόγραμμα ύπνου και ταΐσματος του μωρού μπορεί να δυσκολέψει πολύ τη νέα μητέρα στο να κοιμάται και να ξεκουράζεται και η ίδια ώστε να μπορεί να διαχειριστεί αποτελεσματικά το άγχος και τις υποχρεώσεις που αντιμετωπίζει για πρώτη φορά στη ζωή της. Μπορεί να φαίνεται περίεργο αλλά χωρίς έναν καλό βραδινό ύπνο ακόμη και οι πιο μικρές δυσκολίες κατά τη διάρκεια της ημέρας φαντάζουν αξεπέραστες.

Πώς να βοηθήσετε τον εαυτό σας

Μιλήστε με το γιατρό σας εάν μετά τον τοκετό έχετε κακή διάθεση ή αισθάνεστε και σκέφτεστε πράγματα που σας προβληματίζουν. Εμπιστευτείτε, επίσης, τους προβληματισμούς σας και σε κάποιο οικείο σας πρόσωπο είτε στο σύζυγό σας είτε σε κάποια φίλη σας. Η περίοδος μετά τον τοκετό είναι πολύ απαιτητική για όλες τις γυναίκες και δε θα πρέπει να αισθάνεστε άσχημα αν νιώθετε ότι χρειάζεστε τη βοήθεια κι άλλων ανθρώπων για να αντεπεξέλθετε στις υποχρεώσεις σας.

Σε περίπτωση που αντιμετωπίζετε πρόβλημα επιλόχειας κατάθλιψης, πέρα από τη θεραπεία που θα ακολουθήσετε σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού σας, θα διαπιστώσετε ότι υπάρχουν μικρά πράγματα που μπορούν να σας βοηθήσουν να ξεπεράσετε αυτές τις δύσκολες στιγμές:

• Εξασφαλίστε χρόνο για τον εαυτό σας. Κανονίστε να έρχεται μια baby sitter για λίγες ώρες κάθε μέρα, ώστε όχι μόνο να μπορείτε να ξεκουράζεστε αλλά και να γνωρίζετε ότι κάθε φορά όσο και αν πιέζεστε θα υπάρχουν λίγες ώρες όπου θα μπορείτε να ξεφύγετε από το άγχος και την πίεση που αισθάνεστε. Θα δείτε ότι είναι ευκολότερο να αντιμετωπίσετε κάθε πρόβλημα που θα προκύπτει αν ξέρετε ότι σε λίγο θα μπορείτε να αφήσετε το μωρό σε έμπιστα χέρια και να πάτε μια βόλτα ή έστω να χαλαρώσετε στο σπίτι.
• Επικεντρώστε τη σκέψη σας σε πράγματα που μπορείτε να κάνετε για εσάς όταν το μωρό θα κοιμάται το βράδυ. Βρείτε δραστηριότητες που σας ευχαριστούν και εντάξτε τες στο πρόγραμμά σας, όπως ένα χαλαρωτικό μπάνιο, μια ενδιαφέρουσα ταινία ή μια βόλτα με φίλους.
• Διαβάστε κάτι που να σας φτιάχνει τη διάθεση. Αν και δε θα είναι πολύ εύκολο να συγκεντρωθείτε στην ανάγνωση ενός βιβλίου, μπορείτε να επιλέξετε κάποιο που να έχει αισιόδοξο κι ευχάριστο περιεχόμενο για να διαβάζετε τις ώρες που αισθάνεστε πιεσμένη. Η ανάγνωση θα αποσπά την προσοχή σας από τις δυσάρεστες σκέψεις και θα σας δίνει μια πιο ευχάριστη οπτική πάνω στα πράγματα.
• Ενδώστε σε μικρές απολαύσεις. Την ώρα που κάποιος άλλος φροντίζει το μωρό μπορείτε να προσφέρετε στον εαυτό σας το δικαίωμα να χαλαρώσει κάνοντας κάτι ευχάριστο. Μπορείτε να ξεφυλλίσετε ένα περιοδικό, να ακούσετε μουσική, να κοιμηθείτε ή να πιείτε ένα καφέ με φίλες σας.
• Μη μένετε συνέχεια μόνη σας. Καλό είναι να έχετε κοντά σας άτομα που σας κρατούν καλή συντροφιά ώστε να ξεχνιέστε και να διασκεδάζετε μαζί τους. Απογευματινές συναντήσεις για καφέ ή βραδινές συγκεντρώσεις για φαγητό, μπορούν να δώσουν μια ευχάριστη νότα στην καθημερινότητά σας.
• Ζητήστε βοήθεια. Αν οι καθημερινές δουλειές του σπιτιού σας φαίνονται εξαντλητικές σε συνδυασμό με τη φροντίδα του μωρού μη διστάσετε να ζητήσετε τη βοήθεια των δικών σας ανθρώπων. Δε χρειάζεται να πιέζετε τον εαυτό σας για να τα κάνετε όλα μόνη σας.
• Ξεκουραστείτε. Εκμεταλλευτείτε κάθε ευκαιρία που έχετε για να κοιμηθείτε και να χαλαρώσετε. Θα διαπιστώσετε ότι όταν το σώμα σας αρχίσει να ανακτά τις δυνάμεις του θα αποκτήσετε μια πιο θετική προσέγγιση της κατάστασης.
• Να έχετε υπομονή. Ακόμη κι αν χρειαστεί καιρός για να επανέλθετε τελείως, καλό είναι να έχετε υπομονή και να αντιμετωπίζετε τα πράγματα μέρα με τη μέρα, χωρίς να πιέζετε τον εαυτό σας με ζητήματα που απέχουν χρονικά. Επικεντρωθείτε στο παρόν και αφήστε τις σκέψεις για το μέλλον για κάποια άλλη στιγμή που θα αισθάνεστε καλύτερα.